Mużew Nazzjonali tal-Kontadin Rumain

Knisja tal-memorja rurali fil-qalba tal-Ewropa

Fuq ix-Xossewja Kiseleff, żewġ passi minn Pjazza tal-Vittorja, titla waħda mill-aktar istituzzjonijiet kulturali affaxxinanti tal-Ewropa tal-Lvant: il-Mużew Nazzjonali tal-Kontadin Rumain. Il-bini tal-briks aħmar, miksi b'libs arkitettoniku Neo-Rumen b'għeruq fil-ħajja Brâncovenească, illum jospita aktar minn 90,000 xhieda ta' ċivilizzazzjoni — ċeramika, libsa tradizzjonali, nisġa, ikoni, għodod, knejjes tal-injam sħaħ — li flimkien jiffurmaw l-aktar kollezzjoni sinjura ta' arti u tradizzjonijiet popolari fir-Rumanija u waħda mill-aktar ta' valur fl-Ewropa kollha. L-istituzzjoni hija "ġdida, b'istorja antika", kif kienet tħobb tgħid lil dawk li kienu jafu d-destin tagħha: stabbilita mill-ġdid fil-5 ta' Frar 1990, sitt ġimgħat biss wara l-waqgħa tar-reġim ta' Ceaușescu, hija fil-fatt tkompli tradizzjoni mużewografika li bdiet fl-1906. Fl-1996, il-Mużew tal-Kontadin Rumain sar l-ewwel mużew fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant li ngħata l-premju EMYA — European Museum of the Year, l-aktar distinzjoni prestiġjuża tas-settur mużewali Ewropew, mogħtija taħt l-awspiċji tal-Kunsill tal-Ewropa. Għall-vjaġġatur Ewropew kultivat, iż-żjara ta' dan il-mużew tfisser aktar minn sempliċement id-dawran ta' kmamar bl-espożizzjonijiet: tfisser laqgħa ma' mod kif wieħed jaħseb il-patrimonju fejn l-ispeċifiku Rumen — il-kontadin bħala figura universali tal-kundizzjoni umana — jitqiegħed f'djalogu mal-istorja kbira tal-kultura Ewropea, mir-Rinaxximent Brâncoveneasc sa l-avangwardji tas-seklu XX u l-Ewropa mużewoloġika tal-lum.

Il-kunċett tal-mużew, kif ħasbu l-fundaturi tiegħu taħt it-tmexxija tal-pittur Horia Bernea, jirrifjuta intenzjonalment il-loġika klassika tal-mużew etnograffiku tas-soċjetà. Hawnhekk ma jiġix ippreżentat "il-ħajja ta' raħal f'ċertu epoka", imma "l-bniedem tradizzjonali" — l-espressjoni li tatilha l-etnografa Irina Nicolau, il-kollaboratriċi l-aktar qrib ta' Bernea — bħala matriċi spiritwali mingħajr żmien, kapaċi li toffri lid-dinja kontemporanja punt ta' referenza ta' awtentiċità. Il-filosofu Gabriel Liiceanu osserva li l-mużew jipproponi "l-universalità ta' tip uman li jirrappreżenta l-kontadin". Din il-viżjoni eminentement Ewropea — tipparteċipa fl-istess fascinażżjoni għall-"arti tal-popli" li, mill-bidu tas-seklu XIX, wasslet biex jitnisslu l-kbar mużew etnograffiċi tal-kontinent — ġiet imkaxkara fl-1996 mill-ġurija Ewropea, li rrimarkat "il-kwalità immaġinattiva ta' rarità straordinarja" tal-espożizzjoni u l-mod eżemplari kif il-kollezzjonijiet ġew protetti fis-snin mudlama tar-reġim komunista. Illum, il-mużew jospita wkoll elementi inklużi fil-patrimonju immaterjali universali: l-artiġjanat taċ-ċeramika ta' Horezu, preżenti fil-kollezzjonijiet tiegħu b'bastimenti ta' raffinatezza partikolari, ġie inkluż fil-Lista tal-Patrimonju Kulturali Immateriali tal-UNESCO f'Diċembru 2012, flimkien ma' elementi Rumeni oħra bħad-doina u r-ritwal ta' Călușul. Il-Mużew tal-Kontadin Rumain huwa, għalhekk, punt nodali fejn il-memorja rurali tar-Rumanija tikkonnettja mal-kbar networks tal-patrimonju Ewropew u dinji.

Għeruq storiċi: mit-twelid tal-istat modern sal-familja kbira tal-mużew etnograffiċi Ewropej

Il-ġeneżi tal-mużew tintilef fl-ambizzjonijiet occidentalizzanti tar-Rumanija moderna, fil-konfluwenza bejn l-affermazzjoni nazzjonali u l-kbar mudelli kulturali tal-Ewropa. Kollox jibda fl-1864, meta l-prinċep Alexandru Ioan Cuza — l-istess riformatur li, f'nofs l-epoka tal-kostituzzjoni tal-istati nazzjonali Ewropej, wara l-mudell tar-rivoluzzjonijiet tal-1848 — jistabbilixxi l-Mużew Nazzjonali tal-Antikwarji, imqiegħed deliberatament fil-familja tal-kbar mużew nazzjonali tal-kontinent, minn Louvre sa dawk ta' Vjenna u Berlin. Ħdax-il sena wara, fl-1875, fuq proposta ta' Titu Maiorescu — il-kritiku letterarju ffurmat fl-ispirtu tal-iskola Ġermaniża, mexxej tal-Junimea u wieħed mill-artifiċji tal-modernizzazzjoni kulturali tar-Rumanija — f'dan il-mużew tiġi organizzata "sezzjoni speċjali fejn jiġu espożti x-xogħlijiet tal-arti tessili magħmula fil-pajjiż: ħwejjeġ, tapit, drappijiet, drappijiet ħoxnin". L-espożizzjonijiet kienu jipproċedu prinċipalment mill-kollezzjoni tal-Logutenent-Kurunell Dimitrie Pappasoglu, li sa mill-1864 kien organizza mużew żgħir fil-paviljun tad-dar tiegħu — waħda mill-ewwel kollezzjonijiet etnograffiċi privati fix-Xlokk tal-Ewropa. Dawn it-tentattivi bikrin, li għadhom nieqsa minn viżjoni mużewografika koerenti, kellhom isiru l-bażi li fuqha se tinbena l-istituzzjoni ta' wara.

Il-mument fundatur jiġi fl-1906, meta, permezz tad-Digriet Rjali nru. 2.777 tat-13 ta' Lulju 1906, ir-re Carol I — li jappartjeni għad-dinastija Ġermaniża Hohenzollern-Sigmaringen, l-ewwel re tar-Rumanija unifikata — jistabbilixxi l-Mużew tal-Etnografija, tal-Arti Nazzjonali, tal-Arti Dekorattiva u tal-Arti Industrijali. L-idea hija tal-Ministru tal-Istruzzjoni u tal-Kulti Mihail Vlădescu, u r-realizzazzjoni tagħha hija dovvuta bl-istess mod lir-riformatur Spiru Haret. Id-direttur jinħatar, mill-1 ta' Ottubru 1906, Alexandru Tzigara-Samurcaș (1872–1952), storiku tal-arti, etnografu u mużewologu, l-ewwel Rumen dottur fl-istorja tal-arti. Il-formazzjoni ta' Tzigara-Samurcaș hija profondament Ewropea: wara studji fl-Università ta' Munich (mill-1893), isir assistent fid-Direttorat Ġenerali tal-Mużew Rjali ta' Berlin (1896–1897), u Pariġi, fis-snin 1896–1898, ikollu bħala għalliema lill-istorji tal-arti reputati André Michel u Müntz — dan tal-aħħar speċjalista fil-kollezzjonijiet tal-familja Medici u fl-arti tessili Ewropea. Meta jerġa' lura fil-pajjiż, isir segretarju tar-re Carol I u direttur tal-Fondazzjoni Universitaria Carol I, u jaħdem deċennji biex ikun hemm "mużew nazzjonali veru", kif kien jesprimi r-rhetorika tiegħu f'artiklu famuż: "Nistgħu nkunux denji ta' mużew nazzjonali?". Fl-1910, Tzigara-Samurcaș jorganizza s-sezzjoni Rumena fl-espożizzjoni internazzjonali tal-arti popolari ta' Berlin — l-ewwel parteċipazzjoni espożizzjonali internazzjonali tal-arti popolari Rumena —, ġest li jqiegħed l-istituzzjoni żagħżugħa ta' Bukarest fin-netwerk tal-mużew etnograffiċi tal-Ewropa: l-Skansen ta' Stokkolma, miftuħ fl-1891 minn Arthur Hazelius bħala l-ewwel mużew fil-beraħ tal-kontinent, il-mużew popolari Ġermaniż ta' Berlin u Munich, il-Musée des Arts et Traditions Populaires ta' Pariġi tal-futur (1937, imwaqqaf minn Georges Henri Rivière). Il-mużew tal-1906 jappartjeni, għalhekk, għall-ewwel ġenerazzjoni ta' mużew etnograffiċi Ewropej, imwieled mill-istess romantizmu nazzjonali li kien ifittex l-għeruq popolari tal-identità moderna.

Fl-1912 tibda l-kostruzzjoni tas-sede l-ġdid fuq ix-Xossewja Kiseleff — "il-Mużew tax-Xossewja", kif se jsejħulu l-Bukarestini — u l-kantier, interrott mill-gwerer u mill-vicisitudnijiet finanzjarji, se jestendi għal 29 sena, sa l-1941. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, il-"palazz" kien qrib isir kazerma għall-armata Sovjetika. Imbagħad ġiet il-volta twila komunista: fl-1948, Tzigara-Samurcaș jitneħħa mill-kariga ta' direttur, u l-kollezzjonijiet jitkeċċew mis-sede tagħhom, miġbura għal żmien fil-palazz Știrbey fuq Calea Victoriei — taħt l-isem ta' Mużew tal-Arti Popolari tar-Repubblika Soċjalista Rumena, immexxi mill-etnografu Tancred Bănățeanu — biex imbagħad jiġu mdawwra fid-depożiti tal-Mużew tar-Raħal. Mill-1953, il-bini fuq Kiseleff jospita suċċessivament il-Mużew Lenin-Stalin, imbagħad il-Mużew tal-Partit, isir omoġġjo lill-kult tal-personalità ta' Nicolae Ceaușescu; fis-snin sittin jiżdied korp ċentrali ta' uffiċji b'karatteristiċi proletkultisti, f'diskonkordanza totali mal-arkitettura oriġinali. Fl-1978, l-istituzzjoni mwaqqfa fl-1906 tiġi prattikament abolita permezz tal-għaqda mal-Mużew tar-Raħal.

Ir-rinaxximent jiġi mar-Rivoluzzjoni ta' Diċembru 1989. Fil-5 ta' Frar 1990 — sitt ġimgħat wara l-eżekuzzjoni ta' Ceaușescu — il-Ministru tal-Kultura Andrei Pleșu, fuq ir-rakkomandazzjoni insistenti tal-istoriku tal-arti Dan Hăulică, jaħtar lill-pittur Horia Bernea (1938–2000), iben is-soċjologu Ernest Bernea, fil-kariga ta' direttur tal-mużew stabbilit mill-ġdid taħt l-isem ta' Mużew tal-Kontadin Rumain. L-inawgurazzjoni uffiċjali ssir fl-1993, fit-tieni jum tal-Għid, bl-ewwel espożizzjoni tal-espożizzjoni permanenti, intitolata "Is-Salib"; fl-1994 jinfetħu s-swali bl-ikoni, fl-1996 jiġi inawgurat l-ewwel sular taħt it-titlu "Trijonf", u fl-2008 is-sala "L-Ikel", li tlesti l-viżjoni mużewografika. Imma t-triq lejn ir-rikonoxximent Ewropew kienet mimlija b'tentattivi dramatiċi: f'Ġunju 1990, matul il-"Mineriada", il-mużew ġie devastat mill-minaturi miġjuba fil-Kapitali, billi ġie konfuż mas-sede tal-Partit Nazzjonali Kontadin Kristjan Demokratiku — il-kontinwatur storiku tal-partit ta' Iuliu Maniu, ipprojbixx mill-komunisti. Fl-1996, tnax-il sena mill-istabbiliment u wara sitt snin ta' teżistenza fil-formula l-ġdida, il-Mużew tal-Kontadin Rumain jirbaħ il-premju EMYA — European Museum of the Year, mogħti taħt l-awspiċji tal-Kunsill tal-Ewropa ta' Strasburgu, minn 64 mużew parteċipanti minn 21 pajjiż. Id-distinzjoni, mogħtija lid-direttur Horia Bernea minn Sa Maestà r-Reġina Fabiola tal-Belġju nnifisha — it-trofew ikun l-istatwa "The Egg" ("L-Uovo"), kreazzjoni tal-iskultur Brittaniku Henry Moore — ġiet għall-ewwel darba mogħtija lil mużew fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, u mmarkat ir-ritorn simboliku tar-Rumanija fil-familja kulturali Ewropea wara deċennji ta' iżolament.

Kapulavur arkitettoniku: "il-palazz tal-arti tal-art" u l-patrimonju artistiku

Il-bini tal-mużew huwa nnifsu dikjarazzjoni ta' prinċipji. Ipproġettat mill-arkitett Nicolae Ghica-Budești (1869–1943), figura prominenti tal-iskola Rumena tal-arkitettura, ġie kkonċepit — skont il-viżjoni mużewografika ta' Tzigara-Samurcaș — bħala "palazz tal-arti tal-art", imqiegħed fil-forma ta' ċint ta' tip monastiku. L-istil Neo-Rumen, b'riflessi qawwija Brâncoveneaski, jiġi espress permezz tal-bini tal-briks aħmar, it-twieqi miġbura taħt arkati, il-kolonni, il-balustrata, l-elementi traforati u t-torri ċentrali bil-fojjor li jfakkar il-kampnari tal-knejjes antiki, kollha akkumpanjati minn repertorju sinjur dekorattiv floreali u żooloġiku. L-edifiċju, iddikjarat monument storiku, jitla' fuq il-post tal-Monetiera tal-Istat — fejn kienet funzjonat sa l-1912 il-mużew il-qadim —, fuq art mimlija b'istorja: hawnhekk kien hemm il-palazz tal-prinċep Nicolae Mavrogheni, prinċep fanarju mill-epoka tad-dominazzjoni Ottomana fuq il-Ħakma Rumena. Din is-suċċessjoni ta' saffi — tradizzjoni Ottomana, aspirazzjoni rjali Ġermaniża, modernità Ewropea — il-bini jsir palimpsest veru tal-istorja Rumena f'djalogu ma' dik Ewropea.

L-arkitettura Neo-Rumena tal-mużew trid tinqara fil-kuntest Ewropew usa' tal-"istili nazzjonali" mill-aħħar tas-seklu XIX u l-bidu tas-seklu XX: l-istess impuls li wassal lill-arkitetti Ġermaniżi u Awstrijaċi lejn il-Jugendstil, lill-Franċiżi u l-Belġjani lejn l-Art Nouveau, lill-Brittanniċi lejn l-Arts and Crafts jew lill-Iskandinavi lejn ir-romantizmu nazzjonali (il-fundatur tal-Skansen, Hazelius, kien kontemporanju mal-inizjaturi ta' dan il-kurrent) wassal lil Ion Mincu — iffurmat fl-École nationale supérieure des Beaux-Arts ta' Pariġi —, lil Grigore u Cristofi Cerchez, lil Petre Antonescu u lil Ghica-Budești biex ifittxu lingwaġġ arkitettoniku "speċifiku nazzjonali". It-teżi fformulata minn Alexandru Odobescu sa mill-1870 — "tistudja l-fdalijiet, kemmxejn żgħar, tal-produzzjoni artistika tal-passat u agħmilhom sors ta' arti kbira" — tinsab fil-bażi tal-iskola kollha. U s-sors prinċipali ta' ispirazzjoni, l-istil Brâncoveneasc, huwa nnifsu sinteżi Ewropea: Biżantina, Ottomana u Rinaxximentali, imwieled fil-Ħakma Rumena fil-bidu tas-seklu XVIII, taħt id-dominju ta' Constantin Brâncoveanu (1688–1714) — prinċep martri, kanonizzat mill-Knisja Ortodossa Rumena fl-1992, li l-epoka tal-fjoritura tiegħu baqgħet punt ta' referenza tal-identità kulturali nazzjonali, f'djalogu permanenti mal-Barokk tal-Ħabsburgi tal-viċinat Transilvan. Il-Mużew fuq Kiseleff huwa, għalhekk, mhux biss kontenitur ta' patrimonju, imma opra tal-arti totali fejn l-arkitettura, kif ukoll il-kollezzjonijiet li tospita, titkellem dwar ir-reżiljenza ta' kultura fil-qsim bejn l-Imperu Ottoman, il-Monarkija tal-Ħabsburgi u l-ambizzjonijiet tal-modernità tal-Punent.

Il-patrimonju tal-mużew jgħodd aktar minn 90,000 biċċa — xhieda siekta ta' ċivilizzazzjoni rurali li t-tekniki, it-twemmin u l-forom estetici tagħha traversew is-sekli. Il-kollezzjoni taċ-ċeramika, waħda mill-aktar sinjura fl-Ewropa, tinkludi madwar 18,000 biċċa minn kważi 200 ċentru oljarju tal-pajjiż, l-aktar waħda antika li tmur lura għall-1746. Flimkien mal-bastimenti utilitarji — ollas, ulċijer, kaxxi, forom tal-kozonac — hemm kapulavuri taċ-ċeramika msaħħra ta' Horezu, li t-tradizzjonijiet tekniki tagħha ġew inklużi fl-2012 fil-patrimonju immaterjali tal-UNESCO, bastimenti b'influwenzi Orjentali maħsuba għall-familji bojeri, kreazzjonijiet taċ-ċentru famuż ta' Rădăuți assoċjat mal-familja tal-ollari Colibaba (b'mod partikolari l-ina paragabbli Constantin Colibaba) u biċċiet minn ċentru li sparixxa ta' Vama Oașului. Xi wħud mill-ewwel bastimenti li daħlu fil-kollezzjoni ġejjin minn Ekspożizzjoni Annversarja tal-40 sena ta' dominju tar-Re Carol I, organizzati fl-1906 fil-Park Carol.

Il-kollezzjoni tal-libsa popolari tgħodd kważi 20,000 biċċa ta' kostum minn il-provinċji Rumeni kollha, mill-ewwel nofs tas-seklu XIX — teżawru vestjarju li ġibed donazzjonijiet prestiġjużi minn personalitajiet bħar-Reġina Maria (imwielda Marie ta' Edinburgh, neputija tar-reġina Victoria tal-Gran Brittanja, waħda mill-aktar figuri karismatiċi tad-dinastija Rumena), il-prinċipessa Sabina Cantacuzino jew Elisa Brătianu. Il-kollezzjoni ġiet ippreżentata wkoll fl-espożizzjoni "We Wear Culture" fuq Google Arts and Culture, flimkien ma' 3,000 sena ta' storja tal-moda dinjija. Il-kollezzjoni ta' nisġa tal-intern — magħmula minn suf, qanneb, qoton jew ħarir — u dik tal-injam, għamara u ħadid, b'madwar 8,000 oġġett (li minnhom 130 magħmula bit-teknika tal-mastru, mifruxa fuq il-zoni etnograffiċi kollha), ittemmu l-immaġni ta' kultura materjali ta' koerenza estetika rimarkabbli.

Kategorija partikolari hija dik tal-kollezzjoni reliġjuża, b'kważi 4,000 biċċa: ikoni fuq ħġieġ u fuq injam, prototipi għall-ikoni, xilografi, libsa saċerdotali, bastimenti liturġiċi, trojċ u salibijiet. L-ikoni fuq ħġieġ — miżmuma mill-kontadin għall-kontadin, li jmorru mill-aħħar tas-seklu XVIII sa nofs it-tieni nofs tas-seklu XIX — jiġu miċ-ċentri Transilvani famużi Nicula, Maierii Albei Iulii, Făgăraș, Șcheii Brașovului jew Mărginimea Sibiului, territorji li għal sekli appartejnejaw lill-Monarkija tal-Ħabsburgi u l-Imperu Awstro-Ungariż. It-tradizzjoni tal-ikonari ta' Nicula tinsab, barra minn hekk, f'familja usa' ta' pittura "fuq wara l-ħġieġ" (Hinterglasmalerei) mifruxa fl-ispazju Ċentrali-Ewropew — Bavaria, Awstrija, Żvizzera —, djalogu interkulturali li l-mużew jillustra b'mod eċċellenti. Fost l-espożizzjonijiet b'reżonanza storika Ewropea hemm ukoll metopa minn Tropaeum Traiani, il-monument imwaqqaf mill-imperatur Trajan fid-Dobrogea biex jiċċelebra l-konkwista tad-Dakja — tifkira tas-saff Ruman taċ-ċivilizzazzjoni fuq dawn l-artijiet.

Imma l-piece de résistance tal-espożizzjoni — imsejjaħ "id-dar fid-dar" — hija d-dar tal-kontadin Antonie Mogoș mis-sir ta' Ceauru, il-kontea ta' Gorj, mibnija bejn l-1875 u l-1879 u miġjuba Bukarest sa mill-1909 minn Tzigara-Samurcaș. Mogoș kien skultur tal-injam autodidakta u kantur tal-knisja li l-ġenju popolari tiegħu ġie skopert tard; id-dar tiegħu, mibnija u mżejna b'skulturi magħmula bl-idejn stess f'istil inedit, ġiet ippreżentata mill-bidu b'mod mhux naturalistiku, l-oġġetti espożti b'mod fragmentarju, li jissuġġerixxu l-annessi tal-għelieqi. Fl-1936, Konrad Hahm, id-direttur tal-Mużew ta' Berlin, għamel paragun memorabbli bejn il-mod kif ġiet esposta d-dar u l-famuż Altar ta' Zeus minn Pergamon. Wara li r-reġim komunista mċaqilqha fil-beraħ lejn il-Mużew tar-Raħal, id-dar ta' Mogoș reġgħet lura lejn il-Mużew tal-Kontadin Rumain fl-2002, terġa' tieħu l-espożizzjoni oriġinali.

Dimensjoni essenzjali oħra tal-patrimonju hija l-missjoni tas-salvataġġ tal-knejjes tal-injam. Taħt l-impuls ta' Horia Bernea, il-mużew xtara wara l-1990 sitt knejjes tal-injam mill-kontej ta' Arad u Hunedoara: tnejn ġew miġjuba Bukarest — dik ta' Bejan, monument storiku mill-aħħar tas-seklu XVIII b'ħlas ta' San Nikola, trasferita fil-kortili ta' ġewwa tal-mużew fl-1992 u kkonsakrata fl-1993, fit-tieni jum tal-Għid, u dik ta' Mintia, esposta ġewwa —, u erbgħa huma kkonservati in situ (lejn Lunca Moților, Groșii Noi, Julița u Troaș). Din il-missjoni tas-salvataġġ tinsab fit-tradizzjoni Ewropea tal-preservazzjoni tal-patrimonju reliġjuż tal-injam — mill-knejjes-st柱 (stavekirker) tan-Norveġja, inklużi fil-patrimonju tal-UNESCO, sal-knejjes tal-injam ta' Maramureș, u huma nnifisha fil-patrimonju dinji mill-1999 —, il-mużew ta' Bukarest joffri santwarju aħħari għal monumenti li huma pass 'il bogħod mill-kollass.

Fil-kortili tal-mużew, il-viżitatur jiltaqa' wkoll ma' trojċ imponenti għall-mara — lil Santa Teodora, lil Santa Paraschiva, lil Verġni Marija —, kif ukoll ma' fus monumentali tal-injam, "Il-Fus bil-Żurċall", għoli ta' madwar erba' metri, oġġett-simbolu tax-xogħol domestiku femminili.

Leġendi, personalitajiet u mumenti ta' bidla

L-istorja tal-mużew hija mimlija b'personalitajiet li d-destin tagħhom intreżaw mas-sorte tal-istituzzjoni. Alexandru Tzigara-Samurcaș jibqa' l-figura tutelari: aristokrat ta' oriġini Aromana, membru tas-soċjetà Junimea, ħabib ta' Maiorescu, iffurmat Munich, Berlin u Pariġi, segretarju tar-re Carol I, huwa l-fundatur effettiv tal-mużew u baqa' direttur sa l-1948, meta r-reġim komunista neħħieh. L-attività tiegħu ta' kollezzjonist, ta' organizzatur ta' espożizzjonijiet internazzjonali u ta' teoretiku tal-arti popolari influwenzat "dak kollu li sinifikat dan il-mużew fl-istorja tal-kultura Rumena". Wara l-mewt tiegħu, fl-1952, il-memorja tal-istituzzjoni ntżammiet fid-dell, il-kollezzjonijiet ġew imferrxa, sa r-rinaxximent tal-1990.

Horia Bernea (1938–2000) huwa, flimkien ma' Tzigara, it-tieni fundatur kbir. Pittur ta' reputazzjoni internazzjonali — b'espożizzjonijiet Pariġi, Londra, Edinburgh, Glasgow, Budapest u Haga, ippremjat fil-Biennali ta' Pariġi fl-1971 — Bernea kien l-arkitett spiritwali tal-mużew stabbilit mill-ġdid, direttur bejn l-1990 u l-2000. Huwa ġie kkonsultat dwar l-isem tal-istituzzjoni, u l-għażla ta' "Mużew tal-Kontadin Rumain" — isem li lil ħafna deherhom stramb fil-bidu, f'epoka fejn il-kelma "kontadin" dehret mimlija b'konnotazzjonijiet pejorattivi — intweriet ġenjali. Bernea ħoloq mużewografija ta' awtur, fejn l-oġġetti mhumiex "espożti", imma "imqegħdin fix-xena", f'diskors viżwali li jgħaqqad l-antropoloġija mal-arti kontemporanja; huwa l-għarf li, fl-1991, skopra l-knisja tal-injam ta' Bejan li kienet pass 'il bogħod mill-kollass u beda s-salvataġġ tagħha. Miet Pariġi, f'Diċembru 2000, u ġismu nġieb lura fil-pajjiż u ndifen fil-Knisja Mavrogheni, fil-viċinat immedjat tal-mużew, u fil-funeral ipparteċipaw ġerarki tal-Knisja Ortodossa Rumena mmexxija mill-Patrijarka Teoctist. Illum, iċ-ċinema tal-mużew iġorr ismu — l-Istudju Horia Bernea.

Fost il-kollaboraturi qrib ta' Bernea hemm l-etnografa Irina Nicolau, li l-insjem tagħha żammew il-memorja tal-"istabbiliment" tal-mużew, u l-filosofu Andrei Pleșu, li l-att fundatur tiegħu tal-5 ta' Frar 1990 għamel possibbli r-rinaxximent. L-istoriku Dan Hăulică kien dak li rrakkomanda b'insistenza lil Bernea. Wara l-mewt tiegħu, l-istituzzjoni tmexxiet, bejn l-2001 u l-2005, mill-istoriku Dinu C. Giurescu, u fil-perjodu ta' tranżizzjoni tal-kantier tar-restawr, bejn l-2016 u l-2019, mill-artista Lila Passima; mill-2019/2020, id-destini tal-mużew huma fdati lid-direttur Virgil Ștefan Nițulescu, speċjalista fil-patrimonju immaterjali, li kkoordinat ir-ritorn tal-istituzzjoni għall-ħajja wara deċennju ta' kantier.

Il-mumenti ta' bidla tal-mużew jintrabtu ma' dawk tal-istorja tar-Rumanija nnifisha. Il-perjodu komunista — meta l-bini ospita l-Mużew Lenin-Stalin u mbagħad il-Mużew tal-Partit, isir tempju tal-kult ta' Ceaușescu — ħalla trace fiżiċi viżibbli llum: fil-kantinato tal-mużew għad hemm sala b'espożizzjoni ironika ta' artefatti mill-epoka preċedenti, tifkira tal-assurd totalitarju. Il-Minjeriada ta' Ġunju 1990, meta l-istituzzjoni ġiet devastata billi ġiet konfuża mas-sede tal-Partit Nazzjonali Kontadin, tibqa' ferita li ma tfieqxx it-tranżizzjoni postkomunista. U fl-1996, f'Strasburgu, ir-Reġina Fabiola tal-Belġju tat lil Horia Bernea it-trofew "The Egg" ta' Henry Moore — l-ewwel premju EMYA mogħti qatt lil mużew mill-Lvant tal-Ewropa, sitt snin biss wara l-istabbiliment tal-istituzzjoni l-ġdida, f'ċerimonja li ss simbolizzat ir-reintegrazzjoni tar-Rumanija fil-kunċert kulturali tal-kontinent. Fl-2006, fl-okkażjoni taċ-ċentinarju, il-mużew irċieva l-Ordni "Meritu Kulturali" fil-grad ta' Uffiċjal Kbir; fl-2007 kiseb l-istatus ta' mużew ta' importanza nazzjonali; fl-2025 ċċelebrat 35 sena mill-istabbiliment mill-ġdid, u fl-2026 jimmarka 120 sena mill-istabbiliment tal-1906 u 30 sena mill-konsagrazzjoni Ewropea.

Gwida prattika għall-viżita u l-esperjenza tat-turist tal-lum

Il-Mużew Nazzjonali tal-Kontadin Rumain jinsab fuq ix-Xossewja Kiseleff nru. 3, Settur 1, Bukarest, viż-à-vi minn Pjazza tal-Vittorja — l-espożizzjoni permanenti —, u għall-espożizzjonijiet temporanji, il-Klabb tal-Kontadin, iċ-ċinema u l-fieri, l-indirizz sekondarju huwa Triq il-Monetiera nru. 3. L-aktar mod komdu ta' aċċess huwa l-metro, l-istazzjon Pjazza tal-Vittorja (il-linji M1 u M2), segwit minn mixja ta' ftit minuti; l-awtobuses 205, 381 u 783 jieqfu fil-viċinat. Il-programm tal-viżita huwa mill-Erbgħa sal-Ħadd, bejn l-10:00 u t-18:00, bl-aħħar dħul permess fil-17:00; il-mużew ikun magħluq it-Tnejn u t-Tlieta. It-tariffi tad-dħul huma modesti għall-istandards Ewropej: 20 lej għall-adulti, 10 lej għall-pensjonanti, u l-istudenti, l-istudenti, id-detenturi tal-kard Euro 26 taħt it-30 sena u l-persuni b'diżabilità jibbenefikaw minn tnaqqis ta' 75%, iħallsu 5 lej. Il-fotografiji personali huma permessi, u għall-filmjar professjonali hemm tariffi addizzjonali.

Wara kważi deċennju ta' xogħlijiet ta' konsolidazzjoni u restawr (2016–2025), il-mużew reġa' fetaħ il-bibien tiegħu f'fażijiet: f'April 2025, il-pjan terran, bl-espożizzjoni "Il-Liġi Nisranija" — suita ta' swali ddedikati għall-kultura reliġjuża rurali (Is-Sbuħija tas-salib, ir-Rjum, il-Meditazzjoni, ir-Relikwi, it-Twieqi, Iż-Żmien, Is-Salib–Is-Siġra tal-ħajja, Il-Qawwa tas-salib, L-Ikoni u l-Iskola tar-raħal) —, u fl-2026, flimkien mal-anniversarju tal-120 sena ta' storja, l-ewwel sular kollu, bl-espożizzjoni "L-Ordni tal-ħajja", li terġa' tieħu l-ħajt tal-mużewografija ta' Horia Bernea permezz tas-swali Trijonf, Il-Ħwejjeġ, Ix-Xogħol — in-nar, Ix-Xogħol — l-ilma u r-riħ, Flimkien, Minoranzi (li jospitaw l-espożizzjoni "Il-Ħużuli"), Id-Djar, Tipoloġiji (b'"Strumenti mużikali aerofoni"), Id-Dar fid-dar u L-Ikel li jgħaqqadna. Għal viżita kompluta — pjan terran, ewwel sular, Id-Dar Mogoș, il-knisja tal-injam ta' Bejan u l-kortili bit-trojċ — huwa tajjeb li tirriżerva bejn sagħtejn u tliet sigħat. L-ispazji espożizzjonali ta' Triq il-Monetiera jospitaw espożizzjonijiet temporanji, u ċ-ċinema tal-mużew — l-Istudju Horia Bernea u l-Ġnien taċ-Ċinema, b'kapaċità ta' madwar 300 post — huwa wieħed mill-aktar spazji ta' ċinema tal-awtur imħabba fil-kapitali, li jippreżenta produzzjonijiet Ewropej u dokumentarji antropoloġiċi. Il-Klabb tal-Kontadin, il-kafetterija-restorant fl-inċint, fejn il-kċina tradizzjonali Rumena hija ppreparata mit-tim tar-restoranti La Mama, joffri waqfien merħba: kafè jew pranzu b'ċorba, sarmale u mămăligă, taħt in-nżul tat-twieqi b'arkati tal-palazz. Matul is-sena, il-kortili tal-mużew isir xena għal fieri tradizzjonali ta' suċċess kbir — il-Fiera tal-Mărțișor fl-aħħar ta' Frar, il-Fiera tal-ikoni f'Settembru jew il-Fiera tal-Milied —, okkażjonijiet fejn l-artigjanali popolari jiġu biex ibigħu l-kreazzjonijiet tagħhom, u l-atmosfera ssir dik ta' raħal f'festività. Il-ħanut tal-mużew, mal-pubblikazzjonijiet tal-Edituur MARTOR — id-dar tal-edizzjoni tal-istituzzjoni, li tippublika mill-1996 u l-annwarju tal-antropoloġija MARTOR —, joffri katalgi, kotba u oġġetti tal-artigjanat.

Għall-vjaġġatur Ewropew, il-mużew jidħol b'mod naturali f'triq kulturali ta' Bukarest flimkien mal-Mużew Nazzjonali tar-Raħal "Dimitrie Gusti" minn Herăstrău, mal-Mużew Nazzjonali tal-Ġeoloġija fuq Kiseleff jew mal-Mużew Antipa, li jinsab viż-à-vi. It-tur virtwali disponibbli fuq 360.muzeultaranuluiroman.ro u l-preżenza tal-istituzzjoni fuq Google Arts and Culture jippermettu l-esplorazzjoni tal-kollezzjonijiet u mill-bogħod, u l-avvenimenti bħal Lejl tal-Mużew iġibu lill-pubbliku f'kuntatt dirett mal-espożizzjonijiet. It-telefonju tal-kuntatt huwa 021.317.96.61, u s-sit uffiċjali, muzeultaranuluiroman.ro, dejjem aġġornat.

Dak li jibqa', fil-aħħar tal-viżita, hija l-impressjoni profound ta' istituzzjoni li nafu kif tgħaddi s-sekli mingħajr ma titlef ruħha: palazz tal-arti popolari mibni minn re Ġermaniż fuq il-fondamenti ta' monetiera Ottomana, immaħsub minn storiku tal-arti ffurmat Munich, Berlin u Pariġi, imqajjem mill-ġdid minn pittur b'voċazzjoni Ewropea sitt ġimgħat wara l-waqgħa ta' dittatur, ikkonsagrat mill-ġurija tal-Kunsill tal-Ewropa bħala l-aħjar mużew tas-sena 1996 u miftuħ mill-ġdid, wara deċennju ta' restawr, eżattament 120 sena mill-istabbiliment. Il-Mużew tal-Kontadin Rumain juri, f'kull sala, li l-kontadin Rumen — bil-libsa tiegħu, biċ-ċeramika tiegħu inkluża fil-patrimonju tal-UNESCO, bl-ikoni tiegħu fuq ħġieġ marbuta mat-tradizzjoni Ċentrali-Ewropea, bil-knejjes tiegħu tal-injam marbuta ma' dawk Skandinavi — mhux periferija tal-Ewropa, imma vuċi essenzjali tagħha, miżmuma ħajja f'monument tal-arkitettura li huwa nnifsu opra tal-arti.