Koninklijk Paleis (het Nationaal Museum voor Schone Kunsten van Roemenië)

Fascinerende inleiding en universele waarde

Aan de Calea Victoriei, daar waar Boekarest zich verheft met zijn grootste architectonische trots, rijst een gebouw op dat de hele plein domineert en getuige is geweest van bijna twee eeuwen geschiedenis van een natie en een continent: het Koninklijk Paleis, vandaag de zetel van het Nationaal Museum voor Schone Kunsten van Roemenië. Voor de Europese reiziger die deze ader doorkruist, ooit bijgenaamd het "Kleine Parijs", is het paleis niet zomaar een indrukwekkend monument tussen andere – het is een waar palimpsest van Europa zelf, een mijlpaal waar achtereenvolgens de Phanariotische smaak van de 19e eeuw, de staatsambitie van een Duitse dynastie, de Franse Belle Époque-elegantie, het drama van de Tweede Wereldoorlog, de communistische tragedie en ten slotte de democratische wedergeboorte van 1989 samenkomen. Door de poort van dit gebouw stappen betekent in essentie de geschiedenis doorlopen van de manier waarop een perifeer land in Zuidoost-Europa zijn plaats in het concert van de Europese naties met vasthoudendheid heeft opgebouwd.

De universele waarde van het Koninklijk Paleis schuilt juist in dit unieke vermogen om achtereenvolgens een bojarenhuis, een vorstelijk hof, de koninklijke residentie van een land erkend op het Congres van Berlijn, zetel van een koninklijke dictatuur, het communistische "Paleis van de Republiek", toneel van de Revolutie van 1989 en ten slotte een tempel van de kunst open voor iedereen te zijn geweest – een transformatie die op kleine schaal de grote metamorfosen weerspiegelt die Europa zelf in de afgelopen tweehonderd jaar heeft doorgemaakt. Voor het paleis verheft zich het ruiterstandbeeld van koning Carol I, en in de directe nabijheid glanzen het Roemeens Atheneum, het CEC-paleis en het Stavropoleos-klooster – een ensemble dat van dit plein (hernoemd tot Plein van de Revolutie na 1989) een van de dichtste concentraties van Europees erfgoed in de hele hoofdstad maakt. Het Koninklijk Paleis is dus niet zomaar een museum tussen andere: het is een plek waar kunst, macht en de Europese herinnering onder hetzelfde dak samenkomen.

Historische wortels en grote Europese connecties

Van bojarenhuis tot vorstelijk hof (1812–1866)

Het verhaal begint in volle Phanariotische tijd, in een Boekarest aan zijn westelijke rand, op de zogenaamde Mogoșoaia-brug – de latere Calea Victoriei. Tussen 1812 en 1815 bouwt de grote logofaat en verlichte bojar Dinicu Golescu, een van de meest briljante figuren van de Walachijse elite, hier een weelderig huis in neoclassicistische stijl, met een verdieping en niet minder dan 25 kamers – een indrukwekkend aantal voor het Boekarest van die jaren. Golescu was een man van een authentieke Europese openheid: memoirist van zijn reizen ("Aantekening van mijn reis"), broer van andere protagonisten van de Pașoptist-beweging, behoorde hij tot die generatie bojaren die naar Parijs, Wenen en Sint-Petersburg keken voor modellen van modernisering. Zijn huis – "ik bouw voor het nageslacht", schreef hij zijn vader – was bedacht als een salon van de Boekarestse elite, een ruimte van verlicht gesprek in een wereld die nog gedomineerd werd door de oosterse traditie van de Phanariotische hoven.

Na de dood van Dinicu, in 1830, verkopen de erfgenamen het huis aan de staat (in 1833), die hier de centrale administratie installeert, en in 1837 verheft vorst Alexandru Dimitrie Ghica het tot Vorstelijk Hof – de eerste stap naar de sacralisering van de ruimte. Onder Ghica en zijn opvolgers – Gheorghe Bibescu en Barbu Știrbei – krijgt het oude bojarenhuis paleiswaarde: de salon op de verdieping wordt omgetoverd tot Troonzaal, en de decoratie – meubilair, stoffen, kunstvoorwerpen – volgt de mode van de kleine Franse paleizen, in een doorlopend dialoog met de grote hoven van Europa. De renovaties van 1854–1855, tijdens de heerschappij van Știrbei, consolideren dit lot. Toen in januari 1859 de twee Roemeense vorstendommen – Moldavië en Walachije – verenigd werden onder de scepter van Alexandru Ioan Cuza, werd het huis aan de Mogoșoaia-brug, logischerwijs, de residentie van de eerste vorst van de Roemeense nationale staat. De Eenwording van 1859 past perfect in het grote Europese verhaal van die tijd: het is hetzelfde decennium waarin Garibaldi en Cavour Italië verenigen (het Koninkrijk Italië wordt uitgeroepen in 1861), en waarin Bismarck in het volgende decennium de Duitse eenwording zal realiseren. Roemenië sneed zo, aan de Calea Victoriei, zijn eigen "tijdperk van nationale eenwordingen".

De intrede in het koninklijke Europa: Carol I en de geboorte van het Koninkrijk (1866–1914)

Het keerpunt komt in februari 1866, wanneer een "monsterlijke" coalitie van liberalen en conservatieven Cuza afzet, en het land – in gevaar van ontbinding, zoals ook blijkt uit de rivaliteiten tussen de grote naburige mogendheden – een buitenlandse prins zoekt. De keuze valt op Karl van Hohenzollern-Sigmaringen, een 26-jarige jongeman uit de katholieke, Zwabische tak van het oude Hohenzollern-huis – hetzelfde huis waaruit ook de kandidaat voor de Spaanse troon stamde wiens afwijzing door Frankrijk, enkele jaren eerder, de Frans-Pruisische Oorlog van 1870 had veroorzaakt. Op 10 mei 1866 trekt prins Carol Boekarest binnen en wordt hij geïnstalleerd in het voormalige huis van Dinicu Golescu – Nicolae Golescu, de zoon van de stichter, generaal en lid van de Vorstelijke Locumtenentie, is degene die de ceremonie leidt. Vanaf dat moment versmelt het lot van het paleis met dat van een dynastie die 81 jaar zal heersen en met dat van de ambitie van een staat om zijn onafhankelijkheid te consolideren ten opzichte van het Ottomaanse Rijk.

Carol I was in essentie een koning-architect van de Europese modernisering van Roemenië. Onder zijn heerschappij wordt het oude huis te klein voor een koninkrijk in wording: na de proclamatie van de onafhankelijkheid (9/21 mei 1877) en de volledige erkenning ervan op het Congres van Berlijn in 1878 – dat "eerlijke commissionair" van Europa waar Bismarck, Disraeli, Andrássy en Gorchakov de kaart van de Balkan herschreven, naast de onafhankelijkheid van Servië en Montenegro en de creatie van Bulgarije – ontvangt Carol de titel Koninklijke Hoogheid en op 15 maart 1881 wordt de Grondwet gewijzigd zodat Roemenië een koninkrijk wordt. Carol wordt tot koning uitgeroepen op 26 maart 1881 en gekroond op 10 mei 1881, met een kroon gegoten uit het staal van een Turkse kanon buitgemaakt bij Plevna – een symbolisch gebaar dat herinnert aan de "IJzeren Kroon" van de koningen van Italië, beide geboren uit het vuur van de nationale eenwordingsoorlogen. Tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog van 1877–1878 had Carol persoonlijk het bevel gevoerd, samen met tsaar Alexander II en grootvorst Nicolaas, over de Russisch-Roemeense troepen bij Plevna – een episode die het jonge koninkrijk op de voorgrond plaatst van de Europese militaire geschiedenis van die tijd.

Het paleis zelf transformeert onder Carol I tot een monument van koninklijke ambitie: tussen 1882 en 1885 voegt de Franse architect Paul Gottereau – degene die ook het CEC-paleis tegenover zou bouwen – het centrale corps toe met de Troonzaal en de feestzalen, en in 1885 bekroont de Tsjechische architect Karel Líman, beroemd om de kastelen Peleș en Pelișor in Sinaia, het ensemble met de noordvleugel, de "Atheneum-vleugel". In 1882 profiteert het Koninklijk Paleis van de eerste elektrische verlichtingsinstallatie in Boekarest – een teken van de besliste intrede van het land in de Europese moderniteit. De weg ervoor wordt in hetzelfde jaar 1878 hernoemd tot Calea Victoriei, en voor het paleis verheft zich in 1939 het ruiterstandbeeld van de koning, het werk van de Kroatische beeldhouwer Ivan Meštrović – ingehuldigd op de Nationale Dag, in aanwezigheid van koning Carol II en de jonge Grootvorst Mihai. Het originele standbeeld zou door de communisten in 1948 worden omgesmolten, en in 2010 zou het herrijzen, naar het model bewaard door de familie van de kunstenaar, het werk van beeldhouwer Florin Codre.

Tussen democratie, koninklijke dictatuur en oorlog (1918–1947)

Na de Eerste Wereldoorlog – waarin Roemenië, in 1916 toegetreden tot de Entente, een enorme prijs betaalde, maar eruit kwam met de historische provincies verenigd in een "Groot-Roemenië" – treedt het paleis een nieuwe fase van zijn lot binnen. Koning Ferdinand I en koningin Maria – Maria van Saksen-Coburg en Gotha, kleindochter van koningin Victoria van Groot-Brittannië en van tsaar Alexander II van Rusland, dochter van hertog Alfred van Edinburgh – worden tot koningen van heel Roemenië gekroond in Alba Iulia, op 15 oktober 1922, in een ceremonie die het land plaatst in de rij van de nieuwe staten van het door het systeem van Versailles geherordende Europa, naast het herboren Polen, Tsjecho-Slowakije en Joegoslavië. Koningin Maria, met haar verfijnde Britse smaak en haar passie voor kunst, wordt de ware "architecte" van het laatste grote verfraaiingsproject van het paleis: na de verwoestende brand in de nacht van 7/8 december 1926, die de bovenverdieping van het centrale corps verteert (alleen de grote marmeren trap ontsnapt), coördineert zij, op haar aanwijzingen, de plannen van de architecten N.N. Nenciulescu en Karel Líman, en onder haar zoon, koning Carol II, geeft de wederopbouw van 1930–1937 – geleid door de architecten Arthur Lorentz en N.N. Nenciulescu, met koningin Maria die persoonlijk toeziet op de decoratie van de interieurs – het paleis zijn huidige vorm: een U-vormig gebouw, met centraal corps en twee zijvleugels, de zuidelijke "Kretzulescu-vleugel" genoemd naar de naburige kerk. Het oude huis van Dinicu Golescu wordt gesloopt, en op zijn plaats verheft zich de zuidvleugel, van meet af aan bestemd om museumruimtes te herbergen.

Dezelfde periode brengt echter ook de schaduw: de koninklijke dictatuur van Carol II (1938–1940) transformeert het paleis tot een instrument van het autoritarisme, op een moment dat heel Europa afglijdt naar fascistische regimes – van het Italië van Mussolini tot het nazi-Duitsland, van het Spanje van Franco tot het Portugal van Salazar. Carol II doet afstand van de troon op 6 september 1940 ten gunste van zijn zoon, de jonge Mihai I. En op 23 augustus 1944 geeft koning Mihai – in volle oorlog – de staatsgreep tegen maarschalk Ion Antonescu en keert Roemenië naar de kant van de Geallieerden, in een gebaar dat herinnert aan het Italiaanse wapenstilstand van 1943 en dat hem na de oorlog onderscheidingen zal opleveren van zowel de Verenigde Staten als de Sovjet-Unie. De wraak laat niet op zich wachten: op 24 augustus 1944 bombardeert de Luftwaffe het paleis als represaille – het gebouw wordt onbewoonbaar, en de villa erachter, de "Nieuwe Huis", waar de koninklijke familie daadwerkelijk woonde, wordt tot de grond toe verwoest. Het paleis, symbool van het verzet van de koning tegen het nazisme, wordt zo ook zelf een slachtoffer van de Europese oorlog.

Het tijdperk van het "Paleis van de Republiek" en de Revolutie (1948–1989)

Na 30 december 1947 – de dag van de gedwongen abdicatie van koning Mihai I, afgedwongen onder bedreiging van de Sovjet-afgevaardigde Vyshinsky en de communistische regering van Petru Groza, in een scenario dat zich in dezelfde periode afspeelt in Polen, Hongarije, Tsjecho-Slowakije en Bulgarije – wordt de monarchie afgeschaft, en wordt Roemenië een Volksrepubliek. Het Koninklijk Paleis wordt hernoemd, in een poging de herinnering uit te wissen, tot "Paleis van de Republiek", en de ontvangstruimtes van het centrale corps worden toegewezen aan de Staatsraad – een soort communistisch presidentschap. In 1948, bij besluit van de Ministerraad, gaat het paleis over in het beheer van het Ministerie van Kunsten, met het perspectief van de oprichting van een nationaal kunstmuseum; de instelling ontstaat in 1948 en opent voor het publiek in 1950, met de Nationale Galerie, gevolgd in 1951 door de Galerie van Europese Kunst. De transformatie van een koninklijke residentie tot een openbaar museum past in een oude Europese traditie – dezelfde waardoor de keizerlijke collecties van de Habsburgers het Kunsthistorisches Museum in Wenen werden, die van de Romanovs het Hermitage in Sint-Petersburg, en die van de Bourbons en de paus – het Louvre en het Prado. Achter het paleis verheft zich, tussen 1959 en 1960, de Zaal van het Paleis, de enorme congreszaal van het communistische regime – een apart gebouw, dat de reiziger niet moet verwarren met het eigenlijke paleis.

Gedurende vier decennia overleeft het paleis als een paradoxaal decor: kunstmuseum in de ene vleugel, zetel van de communistische macht in de andere. Voor het paleis vindt op 8 november 1945 de beroemde studentenbetoging plaats op de naamdag van koning Mihai – een van de eerste tekenen van anticommunistisch verzet. En tegenover, in het gebouw van het Centraal Comité van de PCR, wordt het laatste bedrijf voorbereid. In december 1989, terwijl heel Europa getuige is van de val van de Berlijnse Muur en de Fluwelen Revolutie in Praag, beleeft Roemenië zijn eigen revolutie. In de nacht van 22–23 december 1989 wordt het paleis gegrepen door het kruisvuur tussen het leger en de eenheden loyaal aan de dictatuur: het gebouw wordt voor circa 80% beschadigd, meer dan duizend kunstwerken worden beschadigd of vernietigd, en op de ramen van de Voievodilor-trap blijven, tot op de dag van vandaag, de sporen van de kogels achter. Het Plein van het Paleis wordt het Plein van de Revolutie – een naam die het plaatst in de rij van de grote Europese vrijheidspleinen, naast het Wenceslausplein in Praag of Gdansk. In 1990, bij regeringsbesluit, wordt het hele gebouw toegewezen aan het Nationaal Museum voor Schone Kunsten van Roemenië, en na een decennium van restauraties heropent het museum geleidelijk, beginnend in het jaar 2000.

Architectonisch meesterwerk en artistiek erfgoed

Architectuur: het Europese neoclassicisme in een koninklijke sleutel

Het gebouw dat we vandaag zien – voltooid in 1937, naar de plannen van architect N.N. Nenciulescu, met de bijdrage van Arthur Lorentz en met de decoratie onder toezicht van koningin Maria – is de uitdrukking van een coherente Europese visie: een neoclassicistisch paleis in U-vorm, met een monumentaal centraal corps geflankeerd door twee zijvleugels, uitgespreid over vijf niveaus, rond een open erehof naar de Calea Victoriei. De gevel, geritmeerd door zuilen en pilasters, behoudt het evenwicht en de soberheid van het Franse classicisme, terwijl de zuidvleugel – de "Kretzulescu-vleugel", gebouwd op de plaats van het voormalige Golescu-huis – en de noordvleugel – de "Atheneum-vleugel", al toegevoegd in 1885 door Karel Líman – hem dat symmetrische, imposante silhouet geven, specifiek voor de grote dynastieke residenties van Centraal- en Zuidoost-Europa: van de Weense Hofburg tot het Koninklijk Paleis in Madrid, van de Quirinaal tot het Koninklijk Kasteel in Praag. De hoofdingang leidt naar een achthoekige hal gedecoreerd in neobyzantijnse stijl – een eerbetoon aan de orthodoxe traditie en, meer algemeen, aan het Byzantijnse erfgoed van de Roemeense ruimte, in dialoog met meesterwerken als het Stavropoleos-klooster, op enkele passen afstand. Daarachter ontvouwt zich een opeenvolging van ceremoniële ruimtes die, op de verticale as van het gebouw, opstijgen van receptie tot apotheose: de Officiële Hal, de Voievodilor-trap, de Troonzaal. In de linkervleugel zijn de ruimtes gewijd aan het museum, naast een muziekzaal – Auditorium – met circa 500 plaatsen, die de muzikale traditie van de zone voortzet, nauw verbonden met het Roemeens Atheneum tegenover, het heiligdom van het Filharmonisch Orkest "George Enescu".

De historische ruimtes: de Troonzaal, de Koninklijke Eetzaal, de Voievodilor-trap

De hedendaagse bezoeker kan, in het gewone programma van het museum, de belangrijkste ceremoniële kamers van het voormalige paleis doorlopen – ruimtes die meer dan een decennium met zorg zijn gerestaureerd en in 2013 opnieuw voor het publiek zijn geopend, nadat in mei 2021 in de Troonzaal, na meer dan zeven decennia, de troon is teruggebracht die door alle koningen van Roemenië werd gebruikt. De Voievodilor-trap – de "Eretrap" van het paleis – is een meesterwerk op zich: monumentaal, gebouwd van Carrara-marmer, bekroond door de fresco "Apotheose" van Arthur Verona, die allegorisch de Grote Eenwording voorstelt, en door een fries van reliëfmedaillons gemaakt door beeldhouwer Cornel Medrea, die voievoden en koningen van Roemenië afbeeldt. Op haar ramen zijn ook vandaag de kogelsporen van december 1989 te zien – een historische litteken, opzettelijk zichtbaar gelaten. Boven domineert de Troonzaal het monumentale koninklijke wapen, geflankeerd door de portretten van koning Carol I en koning Ferdinand I, gemaakt in 1934 door schilder Aurel Bordenache. Op de begane grond imponeert de Koninklijke Eetzaal door het cassetteplafond in Engelse Robert Adam-stijl – een stempel van de Britse smaak van koningin Maria, kleindochter van koningin Victoria – door de tegelvloer van Franse en Belgische marmer en door de marmeren schoorstenen van Rușchița. Deze kamers zijn geen louter decor: het zijn het toneel waarop de apotheose-momenten van de moderne Roemeense staat zich afspeelden, van de koninklijke audiënties van de 19e eeuw tot de officiële ceremonies van de interbellumperiode.

De museumschat: van de koninklijke pinacotheek tot het universele erfgoed

Het Nationaal Museum voor Schone Kunsten van Roemenië herbergt vandaag meer dan 70.000 stukken, georganiseerd in twee grote permanente galeries – de Nationale Galerie en de Galerie van Europese Kunst – auquel zich collecties van decoratieve kunst, oosterse kunst en wapens toevoegen, alsmede drie satellietmusea in de stad: het Museum van Kunstcollecties (in het voormalige Romanit-paleis aan Calea Victoriei nr. 111), het K.H. Zambaccian Museum en het Theodor Pallady Museum. De kern van de Galerie van Europese Kunst wordt gevormd door de persoonlijke collectie van koning Carol I – met meer dan zes El Greco's, Tizian, Brueghel, Van Dyck en een Rembrandt in het bezit – die de soeverein, bij zijn olografisch testament van februari 1899, "voor altijd" aan de Roemeense Kroon heeft nagelaten. Vandaag ontmoet de Europese reiziger, in de zalen van het voormalige paleis, schouder aan schouder, meesterwerken gesigneerd door Domenico Veneziano, Antonello da Messina, Jacopo Bassano, Bronzino, Tintoretto – wiens "Annunciatie" een van de meest gewaardeerde doeken van de galerie is – Luca Giordano, Lucas Cranach de Oude, Hans von Aachen, Rubens, Pieter Bruegel de Oude en de Jonge, Rembrandt ("Haman smeekt Esther om vergiffenis"), drie doeken van El Greco (waaronder "De aanbidding van de herders", ooit afkomstig uit het hoofdaltaar van de kerk van het College van de Menswording in Madrid), Van Dyck, vervolgens de Franse school van Poussin, Chardin, Ingres en David tot Monet, Signac, Sisley, Delacroix en Corot, naast beeldhouwkunst van Rodin, Bourdelle, Dalou en Camille Claudel. Een collectie iconen en Russische schilderkunst uit de 15e–18e eeuw, met werken van Tropinin, Malyavin en Aivazovski, voltooit het portret van een christelijk en keizerlijk Europa. De Nationale Galerie biedt op haar beurt de meest uitgebreide collectie Roemeense kunst van het land: de Galerie van Oude Roemeense Kunst – circa 900 stukken, iconen, liturgische borduurwerken en cultusvoorwerpen uit de 14e–18e eeuw, afkomstig uit Walachije, Moldavië en Transsylvanië, getuigen van de kunst van de Brâncoveanu-tijd en de post-Brâncoveaanse school – en de Galerie van Moderne Roemeense Kunst, van Nicolae Grigorescu, Ion Andreescu en Theodor Aman tot Luchian, Brâncuși, Tonitza en Pallady. Het museumbezit bewaart ook de sporen van het eerste kunstmuseum van Boekarest, opgericht in 1836 aan de school van het Sint-Sava-klooster door schilder Carol Wahlstein, alsmede de schenkingen van grote verzamelaars als Anastasie Simu, Alexandru Saint-Georges of de familie Kalinderu. In het Zambaccian Museum kan de bezoeker, integendeel, Franse impressionisten en postimpressionisten bewonderen – Cézanne, Renoir, Sisley, Pissarro, Delacroix, Corot – naast Picasso en Matisse, in een direct dialoog met de grote Parijse collecties. Vanuit dit perspectief verschijnt het Koninklijk Paleis als de Roemeense schakel van een Europese keten: de keten waardoor de koninklijke pinacotheken van het continent – van de Uffizi tot de Hermitage, van het Prado tot de Gemäldegalerie in Berlijn – erfgoed van allen zijn geworden.

Legendes, persoonlijkheden en keerpunten

Koningin Maria en het "Kleine Parijs"

Als één personage de Europese geest van het paleis belichaamt, is dat koningin Maria. Kleindochter van koningin Victoria en tsaar Alexander II, opgegroeid in Eastwell Park in Engeland, bracht Maria naar Boekarest niet alleen een Europese dynastieke naam, maar een heel universum van smaak, gevoeligheid en culturele diplomatie. Zij is degene die persoonlijk toezag op de decoratie van de in de jaren 1930 herbouwde interieurs, de Adam-stijl kiezend voor de Koninklijke Eetzaal en een decor orkestrerend waarin neoclassicisme, neobyzantinisme en de Roemeense volks traditie verweven waren. Onder haar patronaat en dat van koning Ferdinand – gekroond in Alba Iulia in 1922 – kende Boekarest zijn beroemde periode van het "Kleine Parijs", en Calea Victoriei, met het Koninklijk Paleis, het Atheneum van Albert Galleron, het CEC-paleis van Gottereau, zijn cafés en boekhandels, werd de as van een beschaving van elegantie in permanente dialoog met Parijs, Wenen en Londen. De legende zegt dat koningin Maria wilde dat elke zaal van het paleis een verhaal vertelde; de hedendaagse bezoeker kan haar aanwezigheid nog voelen in elk detail van het decor.

24 augustus 1944: het Luftwaffe-bombardement

Een van de meest dramatische episodes uit de geschiedenis van het paleis blijft de dag van 24 augustus 1944, twee dagen na de staatsgreep van koning Mihai tegen het Antonescu-regime. De Duitse luchtvaart, als represaille voor het keren van de Roemeense wapens tegen de voormalige bondgenoot, bombardeert het centrum van Boekarest, en het paleis – symbool van de beslissing van de koning om het land te redden van de nazistische ondergang – wordt zwaar getroffen. Het gebouw wordt onbewoonbaar, en het "Nieuwe Huis" erachter, de daadwerkelijke woning van de koninklijke familie, wordt volledig vernietigd. Koning Mihai, die de laatste koning van Roemenië zou worden en, decennia later, de laatste overlevende onder de staatshoofden van de Tweede Wereldoorlog, bleef zijn bevoegdheden uitoefenen vanuit het Elisabeta-paleis. Het paleis aan de Calea Victoriei zou zijn glans pas na de oorlog herkrijgen, onder een nieuwe politieke orde.

December 1989: het paleis in het vuur van de Revolutie

Vijf decennia later zou het paleis opnieuw getuige zijn van een historisch keerpunt. In december 1989, terwijl Nicolae Ceaușescu zijn laatste toespraak hield vanaf het balkon van het Centraal Comité – het gebouw tegenover –, scandeerden de menigten "Weg met de dictator!", en het paleis, gegrepen tussen de vuren, brandde. In de nacht van 22–23 december werd het gebouw voor ongeveer 80% beschadigd, en meer dan duizend kunstwerken werden beschadigd of vernietigd; het vuur verspreidde zich door de vleugels, en op de muren van de Voievodilor-trap bleven, als stilzwijgend getuigenis, de kogelsporen achter. In diezelfde dagen brandde ook, tegenover het plein, de Centrale Universiteitsbibliotheek "Carol I", met meer dan 500.000 boeken verteerd – een verlies dat het culturele geheugen van de stad diep markeerde. De heropening van het museum, na een decennium van restauraties, beginnend in het jaar 2000, en de heropening van de historische ruimtes in 2013 waren, op hun manier, een daad van democratische veerkracht: het paleis, tweemaal in zijn geschiedenis verbrand (1926 en 1989), herrees elke keer mooier, zoals gebeurt met de grote monumenten van Europa die de oorlogen hebben overleefd.

December 2017: de laatste rustplaats van koning Mihai

Het laatste koninklijke hoofdstuk van het paleis werd geschreven in december 2017, toen koning Mihai I – degene die, 73 jaar eerder, op 30 december 1947, op 26-jarige leeftijd was gedwongen af te treden – voor de laatste keer terugkeerde in de Troonzaal. De monarch, die op 5 december 2017 in Aubonne, Zwitserland, op 96-jarige leeftijd was overleden, werd naar het land gebracht en neergelegd, tussen 13 en 16 december, in de Troonzaal aan de Calea Victoriei – dezelfde plaats waar hij de eed had afgelegd op 19-jarige leeftijd, in 1947. Tienduizenden Roemenen stonden dagen en nachten in de rij om hem een laatste eerbetoon te brengen, en bij de begrafenis in Curtea de Argeș waren vertegenwoordigers aanwezig van alle koninklijke families van Europa – Windsor, Bourbon-Parma, Savoye, Hohenzollern en de koninklijke huizen van de Balkan – in een bijeenkomst die de proporties had van een ware "familiebijeenkomst" van het continent, herinnerend dat ook na de afschaffing van de monarchie, Roemenië een integraal onderdeel blijft van de grote dynastieke Europese geschiedenis. Vandaag wordt het gebouw gebruikt door de Roemeense staat en kan het ter beschikking worden gesteld van de Koninklijke Familie – nu vertegenwoordigd door Hare Majesteit Margareta, Bewaarster van de Kroon – voor ceremoniële gelegenheden, en de Auditorium-zaal herbergt concerten en culturele evenementen die de muzikale traditie van de plek voortzetten.

Praktische bezoekersgids en de ervaring van de hedendaagse toerist

Het Koninklijk Paleis bevindt zich aan Calea Victoriei nr. 49–53, sector 1, op het Plein van de Revolutie, op de kruising met de Știrbei Vodă-straat en in de directe nabijheid van de Kretzulescu-kerk. De meest comfortabele toegangsweg is het metrostation Universitate (lijn M2). Het Nationaal Museum voor Schone Kunsten van Roemenië is geopend van woensdag tot vrijdag tussen 10:00 en 18:00 uur, en zaterdag en zondag tussen 11:00 en 19:00 uur, en is gesloten op maandag en dinsdag; de laatste toegang is een uur voor sluitingstijd. Het volle ticket kost 32 lei, de gereduceerde tarieven zijn 16 lei, en die voor scholieren, studenten en gepensioneerden 8 lei (volgens het geldende tarief in 2026); de tickets kunnen worden gekocht aan de kassa in de Galerie van Europese Kunst of online. De toegang is gratis op de eerste woensdag van elke maand, alsmede op de Nationale Dag (1 december) en op de Dag van de Nationale Cultuur (15 januari). Fotograferen is alleen toegestaan met de mobiele telefoon – zonder statief en zonder flits –, en voor rondleidingen is reservering noodzakelijk met ten minste zeven dagen van tevoren, op het e-mailadres van het secretariaat van het museum. Een standaard ticket omvat toegang tot zowel de permanente galeries als de historische ruimtes van het voormalige paleis – de Troonzaal, de Koninklijke Eetzaal en de Voievodilor-trap – die in het gewone programma kunnen worden bezocht; het wordt aanbevolen om minstens twee à drie uur uit te trekken voor een volledig bezoek, en liefhebbers van Europese kunst kunnen ook een halve dag doorbrengen tussen Tintoretto, El Greco, Rembrandt en Rubens. Het is goed om te weten dat bepaalde galeries – zoals de Galerie van Europese Decoratieve Kunst – tijdelijk gesloten kunnen zijn voor werkzaamheden, zodat het controleren van het programma op de officiële website van het museum voor het bezoek een verstandige voorzorgsmaatregel is.

De ervaring kan met genoegen worden voltooid buiten de muren van het paleis. Voor het paleis verheft zich het ruiterstandbeeld van koning Carol I, herleefd in 2010 naar het model van Meštrović, en op enkele passen afstand bevindt zich het Roemeens Atheneum – met zijn fresco's en met de Grote Zaal waar George Enescu heeft gespeeld en gedirigeerd –, het CEC-paleis, met zijn stenen gevel en glazen koepel, het Stavropoleos-klooster, juweel van de Brâncoveaanse stijl uit 1724, en de Kretzulescu-kerk uit de 18e eeuw. Een wandeling over de Calea Victoriei, tussen cafés en antiekwinkels, naar het Telefonen-paleis, de Nationale Bank en het Romeinse Plein, biedt de stedelijke context van het interbellum-"Kleine Parijs", en in het Museum van Kunstcollecties aan Calea Victoriei nr. 111 – in het voormalige Romanit-paleis – kunnen de collecties worden aangevuld met de schenkingen van grote Roemeense verzamelaars. Voor wie ook de muzikale dimensie van de plek wil verdiepen, bevinden het "George Enescu"-museum en het Museum van de Stad Boekarest zich eveneens in de buurt.

Het Koninklijk Paleis blijft, in essentie, wat het altijd voor Europa is geweest: een plek waar het koninklijke verleden van een volk het gemeenschappelijke erfgoed van het continent ontmoet, waar troon en schildersezel dezelfde ruimte delen, en de stenen – verbrand, gebombardeerd, doorzeefd met kogels en met zorg gerestaureerd – het verhaal blijven vertellen van een natie die elke keer opnieuw haar weg naar het licht vond. Voor de Europese reiziger van vandaag is een bezoek hier meer dan een uur museum: het is een ontmoeting met de geschiedenis zelf, in een van haar meest ontroerende versies.