Kopalnia Soli Turda

Podziemna Katedra w Sercu Europy: Kopalnia Soli Turda, arcydzieło soli Transylwanii

W głębi transylwańskiej ziemi, 120 metrów pod miastem Turda, rozciąga się jedno z najbardziej imponujących osiągnięć ludzkiej inżynierii w całej Europie: Kopalnia Soli Turda. Tutaj, gdzie przez dwa tysiąclecia ludzie rzeźbili w soli podziemne katedry o oszałamiających rozmiarach, historia Europy odbija się w krysztale soli. Ta kopalnia to nie tylko przemysłowy zabytek przeszłości, ale żywe, unikalne na świecie miejsce, gdzie rzymskie dziedzictwo, ambicje dynastii Habsburgów, środkowoeuropejska tradycja górnicza i współczesna innowacja turystyczna spotykają się w podziemnym spektaklu bez precedensu. Sklasyfikowana przez Business Insider jako najpiękniejsze podziemne miejsce na świecie, wpisana do Zielonego Przewodnika Michelin z dwiema gwiazdkami — jedyna kopalnia soli w Rumunii z tym wyróżnieniem — i uznana przez CNN za numer jeden na świecie wśród atrakcji podziemnych, Kopalnia Soli Turda stanowi most między imperialną przeszłością Europy a przyszłością europejskiej turystyki kulturowej.

Starożytne Korzenie: Od Rzymskich Legionów po Europejską Drogę Soli

Historia Kopalni Soli Turda zaczyna się na długo przed narodzinami nowoczesnej Europy, w okresie gdy Imperium Rzymskie rozciągało swoją dominację aż po serce Dacji. Starożytne miasto Potaissa — rzymska nazwa dzisiejszej Turdy — stanowiło jeden z najważniejszych punktów strategicznych prowincji Dacja, a zasoby soli w tym regionie były eksploatowane systematycznie już od II wieku n.e. Pewne dowody archeologiczne potwierdzają wydobycie soli w Durgău-Turda z okresu przedrzymskiego (50 p.n.e.–106 n.e.), a po podboju Dacji przez Trajana w 106 roku Potaissa staje się żywotnym ośrodkiem rzymskiej administracji. Rzymski kasztel Potaissa, zbudowany w 168 roku za panowania Marka Aureliusza i będący siedzibą V Legionu Macedońskiego, strzegł solnych kopalń, będąc największym kasztelem wojskowym w całej rzymskiej Dacji i jednym z najlepiej zachowanych w Europie. Rzymianie wydobywali sól w piramidalnych komorach o głębokości 17–34 metrów, pracując na powierzchni w czworokątnych dołach do 12–15 metrów, po czym porzucali wykopy, które przekształcały się w słone jeziora.

Po wycofaniu się Aureliana w 274 roku eksploatacja soli wchodzi w okres tajemnicy, aż do roku 1075, gdy kancelaria węgierska wydaje pierwszy znany dokument wspominający o cło solnych kopalń w Turdzie (Torda) w miejscu nad rzeką Arieș zwanym Aranyos (Aureus po łacinie). Dokument ten oznacza wejście Transylwanii w orbitę Królestwa Węgier, a sól szybko staje się drugim źródłem dochodów skarbu królewskiego, po złocie. W 1271 roku król węgierski daruje kapitule Biskupstwa Transylwanii „solne kopalnie w Durgău-Turda", a w XV–XVIII wieku, pod węgierskim panowaniem, otwiera się w Durgău cztery podziemne kopalnie o kształcie ostrołukowym: Kopalnia Katalin, Kopalnia Horyzont (Durgăul Mare), Kopalnia Felső-Akna (Wielka Kopalnia) i Kopalnia Józefa. Te eksploatacje wpisują się w szerszą europejską sieć handlu solą, która łączyła Transylwanię z wielkimi szlakami handlowymi Europy Środkowej. Sól z Turdy była przewożona wozami ciągniętymi przez woły do przystani w Mirăslău, skąd była ładowana na tratwy na rzece Mureș w kierunku Alba Iulia — trasa stanowiąca część rozległego systemu „Dróg Soli" (Salt Roads), równoległa do Via Salaria w rzymskiej Italii, do Alte Salzstraße w północnych Niemczech (łączącej Lüneburg z Lubeką i Ligą Hanzeatycką) oraz do solnych dróg we Francji i Polsce. W ten sposób Kopalnia Soli Turda plasuje się w ciągłości tysiącletniej europejskiej tradycji eksploatacji i handlu „białym złotem", która kształtowała gospodarki, miasta, a nawet tożsamości narodowe kontynentu.

Epoka Habsburgów: Cesarska Architektura Pod Ziemią

Moment przełomowy w historii Kopalni Soli Turda następuje pod koniec XVII wieku, gdy ustanowienie władzy habsburskiej w Transylwanii radykalnie przekształca eksploatację soli. Austriaccy cesarze, świadomi strategicznej wartości soli — „sól może z łatwością zastąpić słynne złoto tego kraju", jak pisał współczesny — przejmują bezpośrednią administrację kopalnią i inaugurują epokę rozwoju technicznego bez precedensu. Począwszy od drugiej połowy XVII wieku aż do XIX wieku, pod panowaniem austriackim, a następnie austro-węgierskim, otwiera się pięć nowych podziemnych kopalń, każda nosząca imię członka dynastii cesarskiej: Kopalnia Terezy (założona w 1690 roku, początkowo po świętej Teresie z Ávili, później przemianowana na cześć cesarzowej Marii Teresy, 1717–1780), Kopalnia Antona (po świętym Antonim z Padwy), Kopalnia Cojocneană, Kopalnia Rudolfa (1864–1932, nazwana po następcy tronu Rudolfie, synu cesarza Franciszka Józefa I) i Kopalnia Gizeli (1857, nazwana po księżniczce Gizeli, córce Franciszka Józefa).

Ten okres oznacza skok technologiczny ku nowoczesności. Między 1853 a 1870 rokiem wykuto Galerię Franciszka Józefa, tunel dostępowy o długości 917 metrów (z czego 526 metrów w skałach jałowych i 391 metrów w masywie solnym), nazwany na cześć cesarza Franciszka Józefa I (1830–1916), ostatniego wielkiego księcia Transylwanii. Na lewej ścianie galerii zachował się akrostych wmurowany podczas kopania: „K. F. J. Fü. Sb." (König Franz Josef Fürst von Siebenbürgen — Król Franciszek Józef, książę Transylwanii). Galeria zrewolucjonizowała transport soli, obniżając koszty i umożliwiając efektywniejszą eksploatację złóż. Kopalnia Terezy, pierwsza kopalnia w kształcie dzwonu otwarta pod administracją austriacką, została poprzedzona przez Kopalnię Antona i Kopalnię Cojocneaną (obie w kształcie dzwonu), a następnie przez Kopalnie Rudolfa i Gizeli o nowoczesnym profilu trapezowym. Te prace inżynieryjne wpisują się w szerszy kontekst europejskiej rewolucji przemysłowej, będąc porównywalne z wielkimi kopalniami solnymi tamtej epoki: Wieliczką w Polsce (w dziedzictwie UNESCO od 1978), Hallstatt w Austrii (najstarsza wieś górnicza na świecie, dziedzictwo UNESCO), Berchtesgaden w Bawarii czy Hallein w kraju salzburskim.

W 1767 roku jezuicki mineralog Johann Fridvaldszky opisuje kopalnie w Turdzie jako „godne największego podziwu i ciekawości, tak sławne, że prawie nie mają równego na całym Wschodzie". Odnotowuje, że Górna Kopalnia miała średnicę 85 metrów i wysokość 104 metrów, wykuta przez 87 górników solnych (fossores) wspomaganych przez 18 ochotników. Mapa Józefińska z okresu 1769–1773 — część pierwszego systematycznego wojskowego pomiaru topograficznego Europy, wykonanego na rozkaz cesarza Józefa II — rejestruje pięć aktywnych kopalń w Turdzie. Ten okres stanowi apogeum Kopalni Soli Turda jako przedsiębiorstwa cesarskiego, a książęce nazwy kopalń odzwierciedlają głębokie więzi dynastyczne między Transylwanią a centrum władzy w Wiedniu, w epoce gdy Monarchia Habsburgów konsolidowała swoją dominację nad Europą Środkową i Południowo-Wschodnią.

Fascynujący rozdział tego okresu stanowi zaangażowanie rodziny Fuggerów, najpotężniejszej dynastii bankierskiej europejskiego renesansu, z siedzibą w Augsburgu. Król Ferdynand I Habsburg przyznał rodzinie Fuggerów prawa do kopalń soli w Turdzie, wiążąc w ten sposób transylwańską kopalnię z siecią finansową i handlową kontrolującą europejski handel metalami szlachetnymi i towarami. To połączenie ilustruje strategiczną rolę soli w wczesnej gospodarce europejskiej, gdy kontrola nad kopalniami soli była równoznaczna z władzą polityczną i finansową.

Arcydzieło Architektoniczne: Solne Katedry i Unikalna Technologia Górnicza

Kopalnia Soli Turda stanowi prawdziwe żywe muzeum europejskiej architektury i inżynierii górniczej, zachowując na swoich pierwotnych miejscach unikalne na kontynencie maszyny i struktury. Każda kopalnia ma odrębną osobowość architektoniczną, odzwierciedlającą ewolucję technik eksploatacji na przestrzeni wieków.

Kopalnia Terezy, najstarsza z dostępnych do zwiedzania, to komora w kształcie dzwonu o kolosalnych rozmiarach: 90 metrów wysokości, 87 metrów średnicy u podstawy i 112 metrów głębokości od ujścia szybów do dna. Na północnej ścianie rozciąga się spektakularny solny wodospad, utworzony przez osadzanie się soli z roztworu solnego przeciekającego z wyższych galerii. W centrum komory rozciąga się podziemne jezioro słonej wody przesyconej — o zasoleniu osiem razy większym niż Morze Adriatyckie — głębokie do 6–8 metrów, pokrywające około 80% powierzchni dna. Pośrodku jeziora wyspa utworzona z pozostałości soli osadzonej po 1880 roku (roku zakończenia eksploatacji w tej komorze) dopełnia surrealistyczny krajobraz. Solne stalaktyty, niektóre osiągające 3 metry długości, i krystaliczne wykwity tworzą krajobraz o szczególnej urodzie, „białe piekło" przypominające jaskinie krasowe, ale będące w całości dziełem ręki człowieka.

Kopalnia Rudolfa, otwarta w 1864 i zamknięta w 1932 roku (będąc ostatnią kopalnią, w której wydobywano sól w Turdzie), ma nowoczesny profil trapezowy: 80 metrów długości, 50 metrów szerokości i 42 metry głębokości. Na jej ścianach, przy każdym z 13 „pięter" czy poziomów eksploatacji, zaznaczone są lata, w których każdy poziom został otwarty, oferując wizualną kronologię postępu technologicznego. Znajdują się tu unikalne w Europie średniowieczne i nowoczesne maszyny górnicze: kołowrót (gepel), prymitywna maszyna do podnoszenia bloków soli napędzana siłą koni, pochodząca z 1881 roku i zastępująca mniejszą instalację z 1864 roku — jedyna maszyna tego typu zachowana na swoim pierwotnym miejscu we wszystkich kopalniach soli w Rumunii i prawdopodobnie w Europie. Podobnie zachowała się kuźnia i młyn solny, świadkowie technologii przedprzemysłowej. W Kopalni Rudolfa znajduje się również „Schody Bogaczy" (Schody Cesarskie), filigranowe drewniane schody z jodły, najstarsza drewniana konstrukcja w kopalni, po których podobno zszedł sam cesarz Franciszek Józef; od tamtej pory żaden górnik nie miał prawa ich używać, były zarezerwowane dla szlachty — stąd nazwa.

Kopalnia Józefa (Joseph), otwarta około 1740 roku i nazwana na cześć cesarza Józefa II (1741–1790), to stożkowa komora w kształcie dzwonu o głębokości 112 metrów i 67 metrów średnicy u podstawy. Dzięki swojemu kształtowi i brakowi połączeń z innymi głównymi punktami eksploatacji, ta komora ma silne echo, wysokie dźwięki są odtwarzane nawet 20 razy, stąd nazwa „Sala Ech". Obecnie Kopalnia Józefa może być podziwiana tylko z balkonów wykutych w soli na poziomie galerii transportowej, znajdując się pod nimi, na głębokości 80 metrów.

Kopalnia Gizeli, otwarta w 1857 roku i przeznaczona do bycia podobną do Kopalni Rudolfa, pozostała tylko na etapie prac przygotowawczych. W 1992 roku, wraz z ponownym otwarciem kopalni w celach leczniczych, ośmiokątna sala została rozbudowana i przekształcona w Stację Leczniczą, korzystającą z idealnego solnego mikroklimatu do speleoterapii. Podziemna galeria tej kopalni stanowi rezerwat geologiczny, z dostępem zabronionym dla turystów, znajdujący się 15 metrów nad galerią transportową Franciszka Józefa.

Technika otwierania kopalń soli w okresie średniowiecza i nowożytności była sztuką samą w sobie. Przed otwarciem nowej kopalni wykonywano wiercenia rozpoznawcze; jeśli do 36 metrów nie napotkano soli, rezygnowano. Szyby kopano o profilu kwadratowym, każdy bok mając 2,8 metra, do 4 metrów poniżej kontaktu skały jałowej z solą, następnie stopniowo poszerzano. Wykonywano „fundament" z belek drewnianych wmurowanych w sól, następnie zbrojono szyb mieszanką gliny, plew i wełny owczej do uszczelnienia, po czym belkami drewnianymi. Ściany były wyłożone skórą bawołu, aby zapobiec bezpośredniemu kontaktowi wody ze ścianami solnymi. Kopalnia przybierała kształt stożkowo-ostrołukowy i była uznawana za gotową do eksploatacji dopiero gdy agent administracji solnej, stojąc na bryle soli pośrodku kopalni, nie mógł już dosięgnąć sufitu młotkiem. Koszty otwarcia przekraczały 5 000 srebrnych florenów.

Transformacja: Od Przemysłowej Kopalni do Europejskiego Celu Kulturalnego

Po zakończeniu II wojny światowej Kopalnia Soli Turda wchodzi w okres upadku i nieoczekiwanych przemian. Eksploatacja soli ustaje definitywnie w 1932 roku, z powodu prymitywnego wyposażenia technicznego, niskiej wydajności i konkurencji innych kopalń solnych w Siedmiogrodzie (w szczególności Ocna Mureș, która przejmuje rolę koordynatora eksploatacji soli po 1840 roku). W czasie wojny kopalnia była używana jako schron przeciwlotniczy dla ludności miasta, a między 1948 a 1992 rokiem pierwsze 500 metrów galerii Franciszka Józefa było wykorzystywanych jako magazyn serów — nietypowe zastosowanie, ale które przyczyniło się do zachowania struktur.

Ponowne otwarcie Kopalni Soli Turda w 1992 roku, w celach turystycznych i leczniczych, oznacza początek nowej ery. Mikroklimat podziemny — ze stałą temperaturą 10–12°C, wilgotnością 75–80% i optymalnym stężeniem aerozoli chlorku sodu — jest uznawany za korzystne działanie na schorzenia układu oddechowego. Speleoterapia (z greckiego „speleos" — jaskinia) i haloterapia (z „halos" — sól) są tu praktykowane, wpisując się w europejską tradycję sięgającą XIX wieku, gdy niemieccy i austriaccy lekarze zaczęli oficjalnie uznawać właściwości terapeutyczne powietrza solnego. Podobne ośrodki speleoterapii funkcjonują w Polsce (Wieliczka, z podziemnym szpitalem w Kopalni Soli), w Czechach (Ostrawa), w Niemczech (Berchtesgaden), na Węgrzech (Tapolca) i w Słowenii (Škocjanske jame), tworząc europejską sieć podziemnych stacji leczniczych.

Jednak prawdziwe odrodzenie Kopalni Soli Turda ma miejsce między 2008 a 2010 rokiem, gdy, ze wsparciem finansowym Unii Europejskiej poprzez program PHARE 2005 ESC, przeprowadzane są szeroko zakrojone prace modernizacyjne o wartości około 6 milionów euro (5 888 000 euro). Projekt, prowadzony przez architekta Dumitru Iosifa, z udziałem architektów Mariusa Danciu, Cornelii Danciu i Ioany-Olivii Danciu, przekształca kopalnię w kompleks turystyczny światowej klasy. Inauguracja w styczniu 2010 roku oznacza wejście Kopalni Soli Turda w międzynarodowy obieg turystyczny, a uznanie nie każe na siebie długo czekać: w 2013 roku Business Insider klasyfikuje ją wśród „25 ukrytych skarbów świata, które warto odwiedzić", CNN ogłasza ją najpiękniejszym podziemnym miejscem na świecie, a Zielony Przewodnik Michelin przyznaje jej dwie gwiazdki — jedyna kopalnia soli w Rumunii z tym wyróżnieniem.

Modernizacja z 2010 roku była przykładem współczesnego designu zintegrowanego z zabytkiem historycznym. W Kopalni Rudolfa zainstalowano ultranowoczesną panoramiczną windę i koło panoramiczne o wysokości 20 metrów — prawdopodobnie jedyne funkcjonalne koło panoramiczne w podziemiach na świecie — które oferuje widok 360 stopni na trapezową komorę. Urządzono amfiteatr na 80–180 miejsc (z podgrzewanymi siedzeniami) na koncerty i spektakle, boiska sportowe, kręgle, minigolf, bilard, tenis stołowy i plac zabaw dla dzieci. W Kopalni Terezy podziemne jezioro zostało wyposażone w przystań i łodzie wiosłowe, pozwalając turystom wiosłować po przesyconych słonych wodach w unikalnej scenerii. Te udogodnienia, choć kontrowersyjne dla niektórych purystów dziedzictwa przemysłowego, przekształciły Kopalnię Soli Turda w europejski model przekształcenia dziedzictwa przemysłowego w cel kulturowy, podobny do strategii zastosowanych w Zollverein w Niemczech (dziedzictwo UNESCO), w Tate Modern w Londynie czy w muzeach przemysłowych w Manchesterze i Birmingham.

W 2012 roku Kopalnia Soli Turda została ogłoszona „Projektem Turystycznym Roku" w Rumunii. W 2015 roku kopalnia została wpisana na listę zabytków historycznych w okręgu Kluż (kod LMI CJ-II-m-A-07801). Między 2012 a 2014 rokiem wykonano tunel łączący Kopalnię Terezy z Kopalnią Józefa, o długości 50 metrów, pozwalający włączyć Kopalnię Józefa do obiegu turystycznego.

Legendy, Osobistości i Momenty Przełomowe

Kopalnia Soli Turda jest przesiąknięta legendami i opowieściami, które nadają jej aurę mityczną. Jedną z najbardziej znanych jest legenda, zgodnie z którą sól była wydobywana tylko przez ludzi wolnych, nie przez niewolników czy skazańców — rzadkość w historii europejskiego górnictwa. Górnicy byli zatrudniani na okresy roczne, zaczynając od 7 stycznia (Święta Trzech Króli), i otrzymywali wynagrodzenie 12 florenów rocznie, plus dary społecznościowe na cztery główne święta: beczkę wina, wołu i 100 bochenków chleba. Ta organizacja pracy przypomina system cechów średniowiecznych w miastach hanzeatyckich czy w niemieckich ośrodkach górniczych.

„Schody Bogaczy" (nazywane też „Schodami Cesarskimi") są owiane tajemnicą. Legenda głosi, że cesarz Franciszek Józef I osobiście zszedł po tych jodłowych drewnianych schodach podczas wizyty w kopalni, a od tamtej pory żaden górnik nie miał prawa ich używać, były zarezerwowane wyłącznie dla szlachty i znakomitych gości. Schody, najstarsza drewniana konstrukcja w kopalni, mają filigranowe wykonanie i zaletę odporności na wilgoć w środowisku solnym, drewno jodłowe będąc nieprzepuszczalne dla wilgoci.

Ołtarz wykuty w solnej ścianie w Sali Apelacji (Sali Rejestracji) stanowi unikalny element duchowy. Górnicy, wierzący, wykuli w solnej ścianie ołtarz, gdzie każdego ranka kapłan kopalni odprawiał mszę, aby wszyscy pracownicy byli chronieni w głębinach. Ta praktyka religijna w podziemiach przypomina kaplice wykute w soli w Wieliczce (Polska), gdzie święta Kinga — węgierska księżniczka, która została świętą patronką górników — jest czczona, czy kościół podziemny w Hallstatt.

Kluczowym momentem historycznym było przechwycenie, w 1857 roku, podczas kopania galerii ciągowej Kopalni Gizeli, starej nieznanej pracy górniczej — prawdopodobnie szybu z okresu rzymskiego lub wczesnego średniowiecza. To odkrycie ujawniło ciągłość eksploatacji soli w Turdzie przez dwa tysiąclecia, łącząc erę rzymską z habsburską.

Osobistość jezuickiego mineraloga Johanna Fridvaldszky'ego, który w 1767 roku opisał kopalnie w Turdzie jako „tak sławne, że prawie nie mają równego na całym Wschodzie", ilustruje europejski prestiż kopalni już w XVIII wieku. Jego szczegółowy opis systemu budowy kopalń, większej i starszej kopalni zamkniętej w 1762 roku z powodu zagrożenia zawaleniem (dziś jezioro nr 2 Durgău), jak również procedur eksploatacji z kołowrotem napędzanym końmi, stanowi dokument o nieocenionej wartości dla europejskiej historii technicznej.

Dziedzictwo Przemysłowe i Współczesne Połączenia Europejskie

Kopalnia Soli Turda jest częścią Europejskiej Sieci Dziedzictwa Przemysłowego (ERIH — European Route of Industrial Heritage), inicjatywy promującej najważniejsze miejsca dziedzictwa przemysłowego w Europie, uznanej od 2019 roku za Europejski Szlak Kulturowy Rady Europy. W tej sieci Kopalnia Soli Turda plasuje się obok miejsc takich jak Wieliczka i Bochnia (Polska, dziedzictwo UNESCO), Hallstatt (Austria, dziedzictwo UNESCO), Zeche Zollverein (Niemcy, dziedzictwo UNESCO), czy kopalnie węgla w Belgii i Wielkiej Brytanii.

Porównanie z innymi wielkimi europejskimi kopalniami soli jest pouczające. Jeśli Wieliczka imponuje rzeźbami w soli, podziemnymi kaplicami i artystycznymi galeriami (będąc „dziełem sztuki", jak opisują ją odwiedzający), a Hallstatt swoim wiekiem (eksploatowanym od epoki brązu, z mumiami górników zachowanymi w soli), Kopalnia Soli Turda wyróżnia się kolosalnymi rozmiarami komór, unikalnym połączeniem autentycznego dziedzictwa przemysłowego z nowoczesnymi udogodnieniami turystycznymi, i mikroklimatem terapeutycznym. Podziemne koło panoramiczne, jezioro z łódkami, amfiteatr i strefa rekreacyjna w Kopalni Rudolfa nie mają odpowiednika w innych europejskich kopalniach soli, przekształcając wizytę w doświadczenie wielozmysłowe.

Tradycja speleoterapii w Kopalni Soli Turda wpisuje się w szerszy europejski nurt. W Niemczech stacje lecznicze w Berchtesgaden i Bad Reichenhall rozwijały programy zdrowotne oparte na aerozolach solnych już od XIX wieku. W Polsce podziemny szpital w Wieliczce leczy rocznie tysiące pacjentów ze schorzeniami układu oddechowego. W Czechach ośrodki w Ostrawie i Kúpele Kyselka oferują kuracje speleoterapii. Na Węgrzech jaskinia Tapolca (Tavas-barlang) jest używana do leczenia astmy oskrzelowej. Kopalnia Soli Turda, ze swoją Stacją w Kopalni Gizeli i powietrzem o najwyższej czystości (z zaledwie 4–10 ciałami mikrobiologicznymi na metr sześcienny w niektórych strefach), dołącza do tego europejskiego obiegu turystyki medycznej i wellness, korzystając z uznania Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącego skuteczności haloterapii.

Praktyczny Przewodnik Zwiedzania i Doświadczenie Współczesnego Turysty

Zwiedzanie Kopalni Soli Turda w 2026 roku oferuje kompletne doświadczenie, które łączy odkrywanie historyczne, relaks i przygodę. Kopalnia jest otwarta codziennie, od poniedziałku do niedzieli, między godziną 09:00 a 18:00 (ostatnie wejście o 17:00), będąc dostępną do zwiedzania przez cały rok, niezależnie od pory roku. Temperatura podziemna pozostaje stała między 10 a 12 stopniami Celsjusza, a wilgotność wynosi 75–80%, co czyni niezbędnym ciepłe ubranie i wygodne obuwie, nawet w środku lata.

Dostęp odbywa się przez dwa wejścia: główne nowoczesne wejście z centrum turystycznego Salina-Durgău (Aleja Durgău nr 7, GPS: 46.588833°N, 23.787632°E), i stare wejście przez Galerię Franciszka Józefa (ulica Salinelor nr 54B, dzielnica Turda Nouă, GPS: 46.583742°N, 23.776267°E), to ostatnie będące dostępne również dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi. Z centrum miasta Turda autobus linii 17 zapewnia połączenie z kopalnią, choć o niskiej częstotliwości; można też dojść pieszo (około 30 minut) lub taksówką. Kopalnia znajduje się około 30 kilometrów od Kluż-Napoka i może być łatwo włączona w jednodniową wycieczkę z miasta uniwersyteckiego, obok Wąwozu Turda (Cheile Turzii) czy historycznego centrum Klużu.

Ceny biletów wstępu na 2026 rok wynoszą: dorośli 60 RON w dni robocze i 70–90 RON w weekend (w zależności od okresu), a dla emerytów, dzieci, uczniów i studentów 35–40 RON w dni robocze i 40–59 RON w weekend. Dzieci poniżej 3 roku życia korzystają z bezpłatnego wstępu. Zorganizowane grupy minimum 20 osób korzystają z bezpłatnego przewodnika, po wcześniejszym umówieniu. Bilety można kupić online przez oficjalną platformę salinaturda.eu, co pozwala uniknąć kolejek, szczególnie w sezonie letnim i w okresie świątecznym.

Trasa zwiedzania rozpoczyna się od Galerii Franciszka Józefa, tunelu o długości 850 metrów wykutego w kształcie podkowy, który daje pierwsze wrażenie masywności prac górniczych. Wzdłuż galerii kamienne płyty („pegs") oznaczone co każde 10 sążni (fathoms) mierzyły długość galerii. Przejście przez galerię ujawnia drobnoziarnisty kras alveolarny i wykwity solne pokrywające ściany. Na końcu galerii odwiedzający docierają do Kopalni Józefa („Sali Ech"), gdzie mogą przetestować unikalną akustykę komory z balkonów wykutych w soli. Następnie Sala Kołowrotu, która mieści maszynę wydobywczą z 1881 roku, unikalną w Europie, i Sala Rejestracji (Sala Apelacji) z Ołtarzem wykutym w soli i Schodami Bogaczy.

Schodzenie do Kopalni Rudolfa odbywa się albo panoramiczną windą, albo po 172 stopniach (13 „pięter" oznaczonych latami eksploatacji). U podstawy kopalni, na głębokości 120 metrów, rozgrywa się świat podziemnej rekreacji: koło panoramiczne o wysokości 20 metrów (przejażdżka 8 minut, opłata dodatkowa), amfiteatr, boiska sportowe, kręgle, minigolf, bilard i tenis stołowy. Wszystkie te aktywności są płatne osobno i tylko gotówką (nie ma bankomatu w podziemiach). Ostatnim etapem trasy jest Kopalnia Terezy, z jej podziemnym jeziorem, solnym wodospadem, stalaktytami i centralną wyspą. Tutaj można wypożyczyć łodzie wiosłowe (maksymalnie 3 osoby na łódź) na przejażdżkę po przesyconych wodach, w niemal mistycznej ciszy, przerywanej tylko echem wioseł.

Dla zainteresowanych komponentem terapeutycznym, Stacja w Kopalni Gizeli oferuje sesje speleoterapii, zalecane przy przewlekłych schorzeniach układu oddechowego: astmie oskrzelowej, przewlekłym zapaleniu oskrzeli, alergicznych nieżtach zatok, hipertroficznym nieżycie nosa. Kuracja odbywa się najlepiej w godzinach 9:00–14:00, przez okres 14–18 dni (7–10 dni u dzieci), z pobytem w Stacji Gizela. Osoby ze schorzeniami serca wchodzą tylko z zaleceniem lekarskim, a dzieci poniżej 3 roku życia potrzebują zgody lekarza.

Przyszłość: Rozbudowa Kopalni Józefa i Projekt UNESCO

Kopalnia Soli Turda znajduje się u progu nowej ery rozwoju. W październiku 2026 roku władze lokalne oficjalnie zaprezentowały ambitny projekt rozbudowy, finansowany z funduszy europejskich poprzez Program Regionalny Północny-Zachód 2021–2027, o wartości 126,72 miliona lei (około 25–27 milionów euro). Umowa o finansowaniu została podpisana 26 maja 2025 roku, a okres realizacji wynosi 56 miesięcy, z zakończeniem szacowanym na koniec 2029 roku.

Projekt, zatytułowany „Rozwój turystyczny Kopalni Soli Turda poprzez zagospodarowanie Kopalni Józefa i modernizację bazy leczniczej", przewiduje wprowadzenie Kopalni Józefa („Sali Ech") do obiegu turystycznego na powierzchni około 10 000 metrów kwadratowych. Zostaną zbudowane: tunel łączący Kopalnię Józefa z Kopalnią Terezy, cztery panoramiczne windy, kładki wiszące, podziemne kino, boiska sportowe i zmodernizowana baza lecznicza balneologiczna na standardach międzynarodowych. Kopalnia Józefa, ze swoim kształtem dzwonu, średnicą 67 metrów i głębokością 115 metrów, stanie się w ten sposób „podziemnym miastem" poświęconym relaksowi, sportowi i zdrowiu. Szacuje się, że inwestycja zwiększy liczbę odwiedzających o co najmniej 20% w pierwszym roku po realizacji i podwoi pojemność przyjęcia kopalni.

Burmistrz miasta Turda, Cristian Matei, ogłosił zamiar złożenia wszystkich niezbędnych dokumentów, aby Kopalnia Soli Turda weszła do światowego dziedzictwa UNESCO, statusu, na który zasługuje swoją unikalnością, uniwersalną wartością dziedzictwa przemysłowego, które reprezentuje, i wkładem w pamięć kulturową Europy. Ta ambicja plasuje Kopalnię Soli Turda w rzędzie wielkich miejsc europejskiego dziedzictwa przemysłowego, obok Wieliczki (Polska), Hallstatt (Austria), Zollverein (Niemcy) czy Blaenavon (Walia), wszystkich wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Wniosek: Żywe Europejskie Dziedzictwo

Kopalnia Soli Turda to znacznie więcej niż dawna kopalnia soli przekształcona w podziemny park rozrywki. To żywy zabytek historii europejskiej, gdzie warstwy geologiczne sprzed 13,5 miliona lat spotykają się z warstwami historycznymi cywilizacji: od rzymskich inżynierii V Legionu Macedońskiego, przez ambicje dynastii Habsburgów i austriacką rewolucję przemysłową, aż po współczesną innowację turystyczną finansowaną przez Unię Europejską. Każda komora, każda galeria, każda maszyna zachowana na swoim miejscu mówi o Europie handlu, techniki i kultury, o Europie, w której sól — „białe złoto" — kształtowała gospodarki, finansowała wojny i imperia, i tworzyła więzi między narodami.

Dla wykształconego podróżnika europejskiego wizyta w Kopalni Soli Turda oferuje głębokie doświadczenie: zejście na 120 metrów pod ziemię, w przestrzeń gdzie sztuczne światło ujawnia solne katedry o wysokości 90 metrów, przejażdżka łodzią po słonym jeziorze w komorze w kształcie dzwonu, wejście na koło panoramiczne, aby zobaczyć z góry majestat prac górniczych, i oddychanie terapeutycznym powietrzem, które leczyło pokolenia górników i turystów. To doświadczenie, które plasuje Rumunię i Transylwanię w sercu Europy, pokazując, że dziedzictwo kulturowe tego zakątka świata jest integralną częścią wspólnej pamięci kontynentu. Kopalnia Soli Turda to nie tylko najpiękniejsze podziemne miejsce na świecie — to żywa lekcja historii europejskiej, wyrzeźbiona w soli, otwarta na przyszłość.