Muzeum Rumuńskiego Chłopa (Muzeul Țăranului Român)

Katedra pamięci wiejskiej w sercu Europy

Na Sosea Kiseleff, dwa kroki od Placu Zwycięstwa, wznosi się jedna z najbardziej fascynujących instytucji kulturowych Europy Wschodniej: Narodowe Muzeum Rumuńskiego Chłopa. Ceglany budynek z czerwonej cegły, ubrany w neoromańską szatę architektoniczną z korzeniami w tradycji brâncoveńskiej, mieści dziś ponad 90 000 świadectw cywilizacji — ceramikę, strój ludowy, tkaniny, ikony, narzędzia, całe drewniane cerkwie — które razem tworzą najbogatszą kolekcję sztuki i tradycji ludowych w Rumunii i jedną z najcenniejszych w całej Europie. Instytucja jest „nowa, ze starą historią", jak lubili mawiać ci, którzy znali jej los: wznowiona 5 lutego 1990 roku, zaledwie sześć tygodni po upadku reżimu Ceaușescu, kontynuuje w rzeczywistości tradycję muzeograficzną zapoczątkowaną w 1906 roku. W 1996 roku Muzeum Rumuńskiego Chłopa zostało pierwszym muzeum w Europie Środkowej i Wschodniej laureatem nagrody EMYA — European Museum of the Year, najbardziej prestiżowego wyróżnienia sektora muzealnego w Europie, przyznawanego pod auspicjami Rady Europy. Dla wykształconego podróżnika europejskiego wizyta w tym muzeum oznacza więcej niż przejście przez sale z eksponatami: oznacza spotkanie ze sposobem myślenia o dziedzictwie, w którym rumuńska specyfika — chłop jako uniwersalna figura kondycji ludzkiej — zostaje postawiona w dialog z wielką opowieścią kultury europejskiej, od renesansu brâncoveńskiego przez awangardy XX wieku po współczesną Europę muzeologiczną.

Koncepcja muzeum, tak jak ją wymyślili jego założyciele pod kierunkiem malarza Horii Bernei, celowo odrzuca klasyczną logikę muzeum etnograficznego społeczeństwa. Tutaj nie prezentuje się „życia wsi w określonej epoce", lecz „człowieka tradycyjnego" — wyrażenie, które nadała mu etnografka Irina Nicolau, najbliższa współpracowniczka Bernei — jako ponadczasową matrycę duchową, zdolną ofiarować współczesnemu światu punkt odniesienia autentyczności. Filozof Gabriel Liiceanu zauważał, że muzeum proponuje „uniwersalność typu ludzkiego, którą reprezentuje chłop". Ta wizja eminentnie europejska — uczestnicząca w tym samym fascynacji „sztuką ludów", która począwszy od XIX wieku dała początek wielkim muzeom etnograficznym kontynentu — została nagrodzona w 1996 roku przez europejskie jury, które zauważyło „wyjątkowo rzadką jakość imaginatywną" ekspozycji oraz wzorcowy sposób, w jaki kolekcje były chronione w mrocznych latach reżimu komunistycznego. Dziś muzeum gości również elementy wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa światowego: rzemiosło ceramiki z Horezu, obecne w jego kolekcjach naczyniami o szczególnym wyrafinowaniu, zostało wpisane przez UNESCO na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w grudniu 2012 roku, obok innych rumuńskich elementów takich jak doina i rytuał Călușului. Muzeum Rumuńskiego Chłopa jest zatem węzłem, w którym pamięć wiejska Rumunii łączy się z wielkimi sieciami dziedzictwa europejskiego i światowego.

Historyczne korzenie: od narodzin nowoczesnego państwa do wielkiej rodziny europejskich muzeów etnograficznych

Geneza muzeum ginie w occidentalizujących ambicjach nowoczesnej Rumunii, na styku afirmacji narodowej i wielkich wzorców kulturowych Europy. Wszystko zaczyna się w 1864 roku, gdy hospodar Aleksander Jan Cuza — ten sam reformator, który w pełni epoki kształtowania się europejskich państw narodowych, na wzór rewolucji 1848 roku — zakłada Narodowe Muzeum Starożytności, celowo umieszczone w rodzinie wielkich muzeów narodowych kontynentu, od Luwru po wiedeńskie i berlińskie. Jedenaście lat później, w 1875 roku, na wniosek Titu Maiorescu — krytyka literackiego wykształconego w duchu szkoły niemieckiej, lidera Junimii i jednego z twórców kulturalnej modernizacji Rumunii — przy tym muzeum organizuje się „osobną sekcję, w której mają być wystawiane dzieła sztuki tekstylnej wykonane w kraju: odzież, dywany, płótna, sukna". Eksponaty pochodziły głównie z kolekcji podpułkownika Dimitrie Pappasoglu, który już od 1864 roku organizował małe muzeum w pawilonie swojego domu — jedną z pierwszych prywatnych kolekcji etnograficznych w południowo-wschodniej Europie. Te wczesne próby, pozbawione jeszcze spójnej wizji muzeograficznej, miały stać się podstawą, na której zbuduje się późniejsza instytucja.

Momentem założycielskim jest rok 1906, gdy dekretem królewskim nr 2.777 z 13 lipca 1906 roku król Karol I — należący do niemieckiej dynastii Hohenzollern-Sigmaringen, pierwszy król zjednoczonej Rumunii — zakłada Muzeum Etnografii, Sztuki Narodowej, Sztuki Dekoracyjnej i Sztuki Przemysłowej. Pomysł należy do ministra Oświaty i Kultów Mihaila Vlădescu, a jego realizacja w równej mierze należy do reformatora Spiru Hareta. Dyrektorem zostaje mianowany, od 1 października 1906 roku, Alexandru Tzigara-Samurcaș (1872–1952), historyk sztuki, etnograf i muzeolog, pierwszy Rumun z doktoratem z historii sztuki. Kształcenie Tzigary-Samurcașa jest głęboko europejskie: po studiach na Uniwersytecie w Monachium (od 1893 roku) zostaje asystentem w Dyrekcji Generalnej Muzeów Królewskich w Berlinie (1896–1897), a w Paryżu, w latach 1896–1898, ma profesorów w osobach uznanych historyków sztuki André Michela i Müntza — ten ostatni specjalista od kolekcji rodziny Medyceuszy i europejskiej sztuki tekstylnej. Po powrocie do kraju zostaje sekretarzem króla Karola I i dyrektorem Fundacji Uniwersyteckiej Karola I, przez dziesięciolecia walcząc w szeregu o „prawdziwe muzeum narodowe", jak wyrażał to retorycznie w słynnym artykule: „Czy jesteśmy godni muzeum narodowego?". W 1910 roku Tzigara-Samurcaș organizuje sekcję rumuńską na międzynarodowej wystawie sztuki ludowej w Berlinie — pierwsze wystawiennicze uczestnictwo międzynarodowe rumuńskiej sztuki ludowej —, gest, który umieszcza młodą bukareszteńską instytucję w sieci muzeów etnograficznych Europy: Skansenu w Sztokholmie, otwartego w 1891 roku przez Arthura Hazeliusa jako pierwsze muzeum na wolnym powietrzu kontynentu, muzeów ludowych niemieckich w Berlinie i Monachium, przyszłego Musée des Arts et Traditions Populaires w Paryżu (1937, założonego przez Georgesa Henriego Rivière'a). Muzeum z 1906 roku należy zatem do pierwszej generacji europejskich muzeów etnograficznych, narodzonego z tego samego romantyzmu narodowego, który szukał ludowych korzeni nowoczesnej tożsamości.

W 1912 roku rozpoczyna się budowa nowej siedziby na Sosea Kiseleff — „Muzeum przy Sosei", jak będą je pieszczotliwie nazywać bukareszteńczycy — a plac budowy, przerwany przez wojny i zawirowania finansowe, będzie się ciągnął przez 29 lat, aż do 1941 roku. W czasie II wojny światowej „pałac" był o krok od stania się koszarami dla armii sowieckiej. Potem nastąpił długi zakręt komunistyczny: w 1948 roku Tzigara-Samurcaș zostaje usunięty ze stanowiska dyrektora, a kolekcje zostają wygnane z siedziby, zgromadzone na jakiś czas w pałacu Știrbey przy Calea Victoriei — pod nazwą Muzeum Sztuki Ludowej Socjalistycznej Republiki Rumunii, kierowanego przez etnografa Tancreda Bănățeanu — by potem zostać upchnięte w magazynach Muzeum Wsi. Od 1953 roku budynek przy Kiseleff gości kolejno Muzeum Lenin-Stalin, potem Muzeum Partii Komunistycznej, stając się hołdem dla kultu osobowości Nicolae Ceaușescu; w latach 60. dodaje się do niego centralny korpus biurowy o cechach proletkultowskich, w całkowitej dysharmonii z oryginalną architekturą. W 1978 roku instytucja założona w 1906 roku zostaje praktycznie rozwiązana przez połączenie z Muzeum Wsi.

Odrodzenie przychodzi wraz z Rewolucją grudniową 1989 roku. 5 lutego 1990 roku — sześć tygodni po egzekucji Ceaușescu — minister kultury Andrei Pleșu, na usilne zalecenie historyka sztuki Dana Hăulică, mianuje malarza Horię Berneę (1938–2000), syna socjologa Ernesta Bernei, na stanowisko dyrektora wznowionego muzeum pod nazwą Muzeum Rumuńskiego Chłopa. Oficjalna inauguracja ma miejsce w 1993 roku, w drugi dzień Wielkanocy, z pierwszą wystawą ekspozycji stałej, zatytułowaną „Krzyż"; w 1994 roku otwierają się sale z ikonami, w 1996 roku inauguracja piętra pod tytułem „Triumf", a w 2008 roku sala „Chleb", dopełniając wizję muzeograficzną. Ale droga do europejskiego uznania była usiana dramatycznymi próbami: w czerwcu 1990 roku, w czasie „Mineriady", muzeum zostało zdewastowane przez górników sprowadzonych do stolicy, będąc pomylone z siedzibą Narodowej Partii Chłopów Chrześcijańsko-Demokratycznej — historycznego kontynuatora partii Iuliu Maniu, zakazanej przez komunistów. W 1996 roku, dwanaście lat od założenia i po sześciu latach istnienia w nowej formule, Muzeum Rumuńskiego Chłopa zdobywa nagrodę EMYA — European Museum of the Year, przyznawaną pod auspicjami Rady Europy ze Strasburga, spośród 64 muzeów uczestniczących z 21 krajów. Wyróżnienie, wręczone dyrektorowi Horii Bernei przez samą Jej Królewską Mość Królową Fabiolę Belgii — trofeum będące statuetką „The Egg" („Jajo"), dzieło brytyjskiego rzeźbiarza Henry'ego Moore'a — zostało po raz pierwszy przyznane muzeum z Europy Środkowej i Wschodniej, oznaczając symboliczny powrót Rumunii do rodziny kulturalnej Europy po dziesięcioleciach izolacji.

Arcydzieło architektoniczne: „pałac sztuki ziemskiej" i dziedzictwo artystyczne

Budynek muzeum jest sam w sobie deklaracją zasad. Zaprojektowany przez architekta Nicolae Ghikę-Budești (1869–1943), wybitną postać rumuńskiej szkoły architektonicznej, został pomyślany — zgodnie z wizją muzeograficzną Tzigary-Samurcașa — jako „pałac sztuki ziemskiej", rozplanowany w formie klasztornego założenia. Styl neoromański, z silnymi odbiciami brâncoveńskimi, wyraża się przez mur z czerwonej cegły, okna złączone pod arkadami, kolumny, balustradę, elementy ażurowe i centralną wieżę z altanką przypominającą dzwonnice starych klasztorów, wszystko towarzyszące bogatemu repertuarowi dekoracyjnemu kwiatowemu i zoomorficznemu. Budynek, uznany za zabytek historyczny, wznosi się na miejscu dawnej Mennicy Państwowej — gdzie funkcjonowało do 1912 roku stare muzeum —, na terenie naładowanym historią: znajdował się tu niegdyś pałac hospodara Mikołaja Mavrogeniego, księcia fanariockiego z epoki dominacji osmańskiej nad Wołoszczyzną. Ta sukcesja warstw — tradycja osmańska, aspiracja królewska niemiecka, nowoczesność europejska — czyni z budynku prawdziwy palimpsest historii rumuńskiej w dialogu z europejską.

Architektura neoromańska muzeum musi być czytana w szerszym europejskim kontekście „stylów narodowych" z przełomu XIX i XX wieku: ten sam impuls, który prowadził niemieckich i austriackich architektów ku Jugendstilowi, Francuzów i Belgów ku Art Nouveau, Brytyjczyków ku Arts and Crafts czy Skandynawów ku romantyzmowi narodowemu (założyciel Skansenu, Hazelius, był współczesny inicjatorom tego prądu) kazał Ionowi Mincu — kształconemu w École nationale supérieure des Beaux-Arts w Paryżu —, Grigorowi i Cristofiemu Cerchezom, Petre Antonescu i Ghice-Budeștiemu szukać języka architektonicznego „specyficznie narodowego". Teza sformułowana przez Aleksandra Odobescu już w 1870 roku — „by studiować pozostałości, jakkolwiek małe, produkcji artystycznej przeszłości i uczynić je źródłem wielkiej sztuki" — leży u podstaw całej szkoły. A głównym źródłem inspiracji, styl brâncoveński, jest sam w sobie syntezą europejską: bizantyńską, osmańską i renesansową, narodzoną w Wołoszczyźnie na początku XVIII wieku, za panowania Konstantyna Brâncoveanu (1688–1714) — księcia męczennika, kanonizowanego przez Rumuński Kościół Prawosławny w 1992 roku, którego epoka rozkwitu pozostała punktem odniesienia tożsamości kulturowej narodowej, w permanentnym dialogu z barokiem habsburskim sąsiedniej Transylwanii. Muzeum przy Kiseleff jest zatem nie tylko kontenerem dziedzictwa, lecz totalnym dziełem sztuki, w którym architektura, podobnie jak kolekcje, które mieści, mówi o odporności kultury znajdującej się na rozdrożu między Imperium Osmańskim, Monarchią Habsburgów a ambicjami nowoczesności zachodniej.

Dziedzictwo muzeum liczy ponad 90 000 eksponatów — niemych świadków cywilizacji wiejskiej, której techniki, wierzenia i formy estetyczne przetrwały wieki. Kolekcja ceramiki, jedna z najbogatszych w Europie, obejmuje około 18 000 eksponatów pochodzących z blisko 200 ośrodków garncarskich kraju, najstarszy datowany na 1746 rok. Obok naczyń użytkowych — garnków, dzbanów, rondli, form do kołacza — znajdują się arcydzieła emaliowanej ceramiki z Horezu, której tradycje techniczne zostały wpisane w 2012 roku na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO, naczynia z wpływami orientalnymi przeznaczone dla rodzin bojarskich, dzieła słynnego ośrodka z Rădăuți związanego z rodziną garncarzy Colibaba (w szczególności niezrównanego Konstantyna Colababy) i eksponaty pochodzące z znikłego ośrodka z Vama Oașului. Niektóre z pierwszych naczyń w kolekcji pochodzą wręcz z Wystawy Jubileuszowej 40-lecia panowania Króla Karola I, zorganizowanej w 1906 roku w Parku Karola.

Kolekcja stroju ludowego liczy blisko 20 000 eksponatów kostiumów ze wszystkich prowincji rumuńskich, począwszy od pierwszej połowy XIX wieku — skarbiec odzieżowy, który przyciągnął prestiżowe darowizny od osobistości takich jak Królowa Maria (urodzona Marie z Edynburga, wnuczka królowej Wiktorii Wielkiej Brytanii, jedna z najbardziej charyzmatycznych postaci dynastii rumuńskiej), księżniczka Sabina Cantacuzino czy Elisa Brătianu. Kolekcja została zaprezentowana również na wystawie „We Wear Culture" w Google Arts and Culture, obok 3000 lat historii światowej mody. Kolekcja tkanin wnętrzarskich — wykonanych z lnu, konopi, bawełny czy jedwabiu — oraz kolekcja drewna, mebli i okuć, z około 8000 obiektami (w tym 130 wykonanymi techniką ciesielską, rozpowszechnionych we wszystkich regionach etnograficznych), dopełniają obraz kultury materialnej o niezwykłej spójności estetycznej.

Osobna kategorię stanowi kolekcja religijna, z blisko 4000 eksponatami: ikony na szkle i na drewnie, wzorniki do ikon, drzeworyty, szaty kapłańskie, naczynia liturgiczne, przydrożne krzyże i krzyże. Ikony na szkle — malowane przez chłopów dla chłopów, datowane od końca XVIII wieku do drugiej połowy XIX wieku — pochodzą ze słynnych ośrodków transylwańskich Nicula, Maierii Albei Iulii, Făgăraș, Șcheii Brașovului czy Mărginimea Sibiului, terytoriów, które przez wieki należały do Monarchii Habsburgów i Cesarstwa Austro-Węgierskiego. Tradycja ikonografów z Nicoli wpisuje się zresztą w szerszą rodzinę malarstwa „na odwrocie szkła" (Hinterglasmalerei) rozpowszechnionego w przestrzeni środkowoeuropejskiej — Bawarii, Austrii, Szwajcarii —, dialog międzykulturowy, który muzeum ilustruje z nadmiarem. Wśród eksponatów o europejskim rezonansie historycznym znajduje się również metopa z Tropaeum Traiani, monumentu wzniesionego przez cesarza Trajana w Dobrudży dla uczczenia podboju Dacji — pamiątka rzymskiej warstwy cywilizacji na tych ziemiach.

Jednak piece de résistance ekspozycji — nazywane „domem w domu" — jest mieszkanie chłopa Antoniego Mogoșa ze wsi Ceauru, powiat Gorj, wybudowane między 1875 a 1879 rokiem i sprowadzone do Bukaresztu już w 1909 roku przez Tzigarę-Samurcașa. Mogoș był samoukiem rzeźbiarzem w drewnie i kantorem kościelnym, którego geniusz ludowy został odkryty późno; jego dom, wzniesiony i ozdobiony rzeźbami wykonanymi własnoręcznie w niepowtarzalnym stylu, był prezentowany od początku w sposób nienaturalistyczny, obiekty wystawiane fragmentarycznie, sugerując zabudowania gospodarstwa. W 1936 roku Konrad Hahm, dyrektor Muzeum w Berlinie, poczynił pamiętną paralelę między sposobem ekspozycji domu a słynnym Ołtarzem Zeusa z Pergamonu. Po tym, jak reżim komunistyczny przeniósł go na wolne powietrze do Muzeum Wsi, dom Mogoșa powrócił do Muzeum Rumuńskiego Chłopa w 2002 roku, wznawiając oryginalną ekspozycję.

Innym zasadniczym wymiarem dziedzictwa jest misja ratowania drewnianych cerkwi. Pod impulsem Horii Bernei muzeum zakupiło po 1990 roku sześć drewnianych cerkwi z powiatów Arad i Hunedoara: dwie zostały sprowadzone do Bukaresztu — ta z Bejan, zabytek historyczny z końca XVIII wieku z wezwaniem św. Mikołaja, przeniesiona na dziedziniec wewnętrzny muzeum w 1992 roku i poświęcona w 1993 roku, w drugi dzień Wielkanocy, oraz ta z Mintii, wystawiona wewnątrz —, a cztery są konserwowane in situ (w Lunca Moților, Groșii Noi, Julița i Troaș). Ta misja ratunkowa wpisuje się w europejską tradycję zachowania dziedzictwa religijnego w drewnie — od norweskich kościołów słupowych (stavekirker), wpisanych na listę dziedzictwa UNESCO, po drewniane cerkwie Maramureșu, same wpisane na listę światowego dziedzictwa w 1999 roku —, muzeum bukareszteńskie oferując ostatnie sanktuarium dla zabytków znajdujących się o krok od zawalenia. Na dziedzińcu muzeum zwiedzający spotyka również przydrożne krzyże poświęcone kobiecie — św. Teodorze, św. Paraskewie, Dziewicy Marii —, a także monumentalny drewniany wrzeciono, „Wrzeciono z Țurcălău", wysokie na około cztery metry, obiekt-symbol pracy domowej kobiet.

Legendy, osobistości i momenty przełomowe

Historia muzeum jest zaludniona osobistościami, których losy splatały się z losem instytucji. Alexandru Tzigara-Samurcaș pozostaje postacią opiekuńczą: arystokrata pochodzenia aromuńskiego, członek towarzystwa Junimea, przyjaciel Maiorescu, kształcony w Monachium, Berlinie i Paryżu, sekretarz króla Karola I, był faktycznym fundatorem muzeum i pozostał dyrektorem do 1948 roku, gdy reżim komunistyczny go usunął. Jego działalność kolekcjonerska, organizatorska wystaw międzynarodowych i teoretyczna sztuki ludowej wpłynęła na „wszystko, co oznaczało to muzeum w historii kultury rumuńskiej". Po jego śmierci, w 1952 roku, pamięć instytucji była utrzymywana w cieniu, kolekcje rozproszone, aż do odrodzenia w 1990 roku.

Horia Bernea (1938–2000) jest, obok Tzigary, drugim wielkim fundatorem. Malarz o międzynarodowej reputacji — z wystawami w Paryżu, Londynie, Edynburgu, Glasgow, Budapeszcie i Hadze, nagrodzony na Biennale w Paryżu w 1971 roku — Bernea był duchowym architektem wznowionego muzeum, dyrektorem między 1990 a 2000 rokiem. Był konsultowany w sprawie nazwy instytucji, a wybór „Muzeum Rumuńskiego Chłopa" — nazwa, która wielu wprawiała w zakłopotanie na początku, w epoce, gdy słowo „chłop" wydawało się jeszcze obciążone pejoratywnymi konotacjami — okazał się genialny. Bernea stworzył muzeografię autorską, w której obiekty nie są „wystawiane", lecz „wystawiane na scenę", w dyskursie wizualnym łączącym antropologię ze sztuką współczesną; to on odkrył w 1991 roku drewnianą cerkiew z Bejan znajdującą się o krok od zawalenia i zainicjował jej ratowanie. Zmarł w Paryżu, w grudniu 2000 roku, a jego ciało zostało sprowadzone do kraju i pochowane przy Cerkwi Mavrogeni, w bezpośrednim sąsiedztwie muzeum, w pogrzebie uczestniczyli hierarchowie Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego na czele z Patriarchą Teoctistem. Dziś kino muzeum nosi jego imię — Studio Horia Bernea.

Wśród bliskich współpracowników Bernei znajduje się etnografka Irina Nicolau, której zapiski zachowały pamięć „założenia" muzeum, oraz filozof Andrei Pleșu, którego akt założycielski z 5 lutego 1990 roku umożliwił odrodzenie. Historyk Dan Hăulică był tym, który usilnie zalecał Berneę. Po śmierci tego ostatniego instytucją kierował, między 2001 a 2005 rokiem, historyk Dinu C. Giurescu, a w okresie przejściowym remontu, między 2016 a 2019 rokiem, artystka Lila Passima; od 2019/2020 roku losy muzeum są powierzone dyrektorowi Virgilowi Ștefanowi Nițulescu, specjaliście od dziedzictwa niematerialnego, który koordynował powrót instytucji do życia po dekadzie remontu.

Momenty przełomowe muzeum pokrywają się z momentami przełomowymi historii Rumunii samej. Okres komunistyczny — gdy budynek gościł Muzeum Lenin-Stalin, a potem Muzeum Partii, stając się świątynią kultu Ceaușescu — pozostawił fizyczne ślady widoczne do dziś: w podziemiach muzeum istnieje wciąż sala z ironiczną ekspozycją artefaktów z dawnej epoki, memento absurdu totalitarnego. Mineriada z czerwca 1990 roku, gdy instytucja została zdewastowana, będąc pomylona z siedzibą Narodowej Partii Chłopów, pozostaje niezagojoną raną postkomunistycznej transformacji. A w 1996 roku, w Strasburgu, Królowa Fabiola Belgii wręczyła Horii Bernei trofeum „The Egg" Henry'ego Moore'a — pierwsza nagroda EMYA przyznana kiedykolwiek muzeum ze wschodniej Europy, zaledwie sześć lat po powstaniu nowej instytucji, w ceremonii, która symbolizowała reintegrację Rumunii w koncercie kulturalnym kontynentu. W 2006 roku, z okazji stulecia, muzeum otrzymało Order „Zasługi Kulturalnej" w stopniu Wielkiego Oficera; w 2007 roku uzyskało status muzeum o znaczeniu narodowym; w 2025 roku świętowało 35 lat od wznowienia, a w 2026 roku oznacza 120 lat od założenia w 1906 roku i 30 lat od europejskiej konsekracji.

Praktyczny przewodnik zwiedzania i doświadczenie współczesnego turysty

Narodowe Muzeum Rumuńskiego Chłopa znajduje się na Sosea Kiseleff nr 3, Sektor 1, Bukareszt, vis-à-vis Placu Zwycięstwa — ekspozycja stała —, a dla wystaw czasowych, Klubu Chłopa, kina i jarmarków, adresem drugorzędnym jest Strada Monetăriei nr 3. Najwygodniejszą drogą dostępu jest metro, stacja Piața Victoriei (linie M1 i M2), po której następuje kilkuminutowy spacer; autobusy 205, 381 i 783 zatrzymują się w pobliżu. Godziny zwiedzania to środa–niedziela, między 10:00 a 18:00, ostatnie wejście dozwolone o 17:00; muzeum jest zamknięte w poniedziałek i wtorek. Ceny biletów są skromne jak na standardy europejskie: 20 lei dla dorosłych, 10 lei dla emerytów, a uczniowie, studenci, posiadacze karty Euro 26 poniżej 30 roku życia i osoby niepełnosprawne korzystają z 75% zniżki, płacąc 5 lei. Zdjęcia osobiste są dozwolone, a za profesjonalne filmowanie obowiązują dodatkowe opłaty.

Po prawie dekadzie prac konsolidacyjnych i restauracyjnych (2016–2025) muzeum ponownie otworzyło swoje podwoje etapami: w kwietniu 2025 roku parter, z wystawą „Prawo chrześcijańskie" — suita sal poświęconych kulturze religijnej wiejskiej (Piękno krzyża, Post, Zbieranie, Relikwie, Okna, Czas, Krzyż–Drzewo życia, Moc krzyża, Ikony i Szkoła wsi) —, a w 2026 roku, wraz z obchodami 120-lecia historii, całe piętro, z wystawą „Porządek życia", która wznawia wątek muzeografii Horii Bernei przez sale Triumf, Szata, Praca — ogień, Praca — woda i wiatr, Razem, Mniejszości (goszcząca wystawę „Huculi"), Mieszkanie, Typologie (z „Instrumentami muzycznymi dętymi"), Dom w domu i Chleb, który nas łączy. Na pełne zwiedzenie — parter, piętro, Dom Mogoșa, drewnianą cerkiew z Bejan i dziedziniec z przydrożnymi krzyżami — warto zarezerwować między dwie a trzy godziny. Przestrzenie wystawowe przy Strada Monetăriei goszczą wystawy czasowe, a kino muzeum — Studio Horia Bernea i Ogród Kina, o pojemności około 300 miejsc — jest jednym z najbardziej cenionych przestrzeni kina autorskiego w stolicy, prezentującym produkcje europejskie i dokumenty antropologiczne. Klub Chłopa, kawiarnia-restauracja na terenie kompleksu, gdzie tradycyjna kuchnia rumuńska jest przygotowywana przez zespół restauracji La Mama, oferuje mile widziany postój: kawę lub obiad z zupą, sarmale i mamaligą, pod spojrzeniem okien w arkadach pałacu. W ciągu roku dziedziniec muzeum staje się sceną dla tradycyjnych jarmarków o wielkim sukcesie — Jarmark Mărțișorului pod koniec lutego, Jarmark Ikon we wrześniu czy Jarmark Bożonarodzeniowy —, okazje, przy których rzemieślnicy ludowi przyjeżdżają sprzedawać swoje dzieła, a atmosfera staje się taka jak w wsi w święto. Sklep muzealny, z publikacjami Wydawnictwa MARTOR — wydawnictwa instytucji, które publikuje od 1996 roku również rocznik antropologii MARTOR —, oferuje katalogi, książki i wyroby rzemieślnicze.

Dla podróżnika europejskiego muzeum wpisuje się naturalnie w trasę kulturalną Bukaresztu obok Narodowego Muzeum Wsi „Dimitrie Gusti" w Herăstrău, Narodowego Muzeum Geologii przy Kiseleff czy Muzeum Antipa, znajdującego się vis-à-vis. Wirtualna wycieczka dostępna na 360.muzeultaranuluiroman.ro i obecność instytucji w Google Arts and Culture pozwalają eksplorować kolekcje również z daleka, a wydarzenia takie jak Noc Muzeów przybliżają publiczność bezpośredniemu kontaktowi z eksponatami. Telefon kontaktowy to 021.317.96.61, a oficjalna strona, muzeultaranuluiroman.ro, jest zawsze aktualizowana.

To, co pozostaje po zakończeniu wizyty, to głębokie wrażenie instytucji, która umiała przetrwać wieki, nie tracąc duszy: pałac sztuki ludowej zbudowany przez niemieckiego króla na fundamentach osmańskiej mennicy, pomyślany przez historyka sztuki kształconego w Monachium, Berlinie i Paryżu, ożywiony przez malarza o europejskim powołaniu sześć tygodni po upadku dyktatora, konsekrowany przez jury Rady Europy jako najlepsze muzeum roku 1996 i ponownie otwarty, po dekadzie restauracji, dokładnie w 120. rocznicę założenia. Muzeum Rumuńskiego Chłopa pokazuje, w każdej sali, że rumuński chłop — ze swoim strojem, ceramiką wpisaną na listę dziedzictwa UNESCO, ikonami na szkle spokrewnionymi z tradycją środkowoeuropejską, drewnianymi cerkwiami spokrewnionymi ze skandynawskimi — nie jest peryferium Europy, lecz zasadniczym jej głosem, utrzymanym przy życiu w zabytku architektury, który sam jest dziełem sztuki.