Muzeum Wsi ASTRA w Sybinie (Muzeum Cywilizacji Ludowej Tradycyjnej ASTRA)

Wprowadzenie fascynujące i wartość uniwersalna

W sercu lasu Dumbrava, zaledwie kilka kilometrów na południe od średniowiecznego miasta Sybin — dawnej stolicy Księstwa Siedmiogrodu i Europejskiej Stolicy Kultury w 2007 roku — rozciąga się największe muzeum na wolnym powietrzu w Rumunii i jedno z najbardziej imponujących w całej Europie: Muzeum Cywilizacji Ludowej Tradycyjnej „ASTRA". Rozciągające się na hojnej powierzchni 96 hektarów, z trasą wystawową około 10 kilometrów zacienionych alei, muzeum mieści ponad 400 autentycznych zabytków architektury i techniki ludowej, którym towarzyszy inwentarz ponad 20 000 bezcennych eksponatów etnograficznych. Od pływających młynów wodnych przywiezionych z Marmaroszu po drewniany kościół z Bezded, pochodzący z 1754 roku, od baców pasterskich z Siedmiogrodu po rybackie chaty lipowiańskich rybaków z Delty Dunaju, od wiatraków z Dobrudży po winiarnie i zajazdy, które ożywiały przez wieki drogi Karpat, ASTRA oferuje głębokie zanurzenie w świecie przedindustrialnej rumuńskiej cywilizacji wiejskiej.

To muzeum to nie tylko kolekcja starych, przeniesionych budynków, ale prawdziwe „museum vivum" — żywe muzeum, jak określa je nowoczesna europejska koncepcja — w którym tradycja nie jest tylko wystawiana, ale przeżywana, odczuwana i przekazywana dalej. Zielony Przewodnik Michelin przyznał mu trzy gwiazdki, odpowiednik wyróżnienia „warto specjalnej podróży", a rocznie ponad 400 000 zwiedzających przekracza jego próg, czyniąc je drugim najczęściej odwiedzanym muzeum w Rumunii po Zamku Bran. Dla europejskiego podróżnika ASTRA stanowi zasadniczy most między rumuńskim dziedzictwem wiejskim a wielkim europejskim nurtem muzeów na wolnym powietrzu — tym „skansenem", który narodził się w Skandynawii pod koniec XIX wieku i który dziś łączy podobne instytucje ze Sztokholmu, Oslo, Kopenhagi, Warszawy czy Budapesztu. Dzięki swojej siedmiogrodzkiej specyfice muzeum mistrzowsko ilustruje sposób, w jaki rumuńska cywilizacja wiejska rozwijała się na styku wpływów zachodnich (saskich, węgierskich, habsburskich), bizantyjskich i osmańskich, a także ludów wędrownych, które przez wieki przemierzały ten region znajdujący się na granicy między Imperium Habsburgów a Imperium Osmańskim.

Historyczne korzenie i wielkie europejskie powiązania

Historia Muzeum ASTRA nie zaczyna się w 1963 roku, ale znacznie wcześniej, wraz z marzeniem Siedmiogrodzian o afirmacji tożsamości kulturowej w okresie, gdy Siedmiogród znajdował się pod panowaniem Imperium Habsburgów. W 1861 roku w Sybinie — wówczas Hermannstadt, mieście Sasów siedmiogrodzkich — powstaje Siedmiogrodzkie Stowarzyszenie Literatury Rumuńskiej i Kultury Ludu Rumuńskiego, znane pod akronimem ASTRA. Założone z inicjatywy metropolity Andrzeja Șaguny, z Timotei Cipariu jako wiceprezesem i George Barițiu jako sekretarzem, to stowarzyszenie kulturalne odegrało kluczową rolę w emancypacji kulturalnej i politycznej Rumunów z Siedmiogrodu, w epoce, gdy stanowili oni większość demograficzną, ale byli pozbawieni równych praw politycznych w ramach systemu habsburskiego. Deklarowanym celem ASTRY było „postępowanie materialne i duchowe Rumunów", a jednym z zasadniczych środków tego procesu było zachowanie i waloryzacja dziedzictwa narodowo-kulturowego. W 1897 roku stowarzyszenie decyduje o założeniu muzeum cywilizacji rumuńskiej, „schronienia dla zachowania przeszłości", a w 1905 roku, pod nadzorem Cornela Diaconovici, otwiera się pierwsze Muzeum Stowarzyszenia w specjalnie w tym celu wybudowanym budynku, sfinansowanym z publicznej subskrypcji, w parku centralnym Sybinu.

To pierwsze muzeum etnograficzno-historyczne Rumunów z Siedmiogrodu funkcjonuje do 1950 roku, gdy zostaje zamknięte przez reżim komunistyczny z powodów „ideologicznych", a jego zbiory zostają przeniesione do Muzeum Brukenthala. Jednak idea nie umiera. W 1956 roku etnograf Cornel Irimie — wybitna osobistość rumuńskiej szkoły socjologicznej — ponownie zakłada Sekcję Sztuki Ludowej, waloryzując odziedziczone dziedzictwo etnograficzne. W 1963 roku Państwowy Komitet ds. Kultury zatwierdza organizację Muzeum Techniki Ludowej w Dumbravie Sybińskiej, pod kierownictwem naukowym Cornela Irimie, wraz z zespołem muzeografów kierowanym przez Herberta Hoffmanna i architekta Paula Niedermaiera. Pierwszym zabytkiem przeniesionym do Dumbravy jest młyn hydrauliczny z kołem pionowym i dopływem dolnym, przywieziony z wsi Dăbâca, okręg Hunedoara — ten młyn znajduje się również dziś w logo muzeum. Muzeum zostaje oficjalnie otwarte 17 października 1966 roku, z okazji 150. rocznicy istnienia Muzeum Brukenthala, i otwarte dla publiczności w 1967 roku.

Europejski przełom następuje we wrześniu 1966 roku, gdy muzeum organizuje Międzynarodowe Sympozjum „Organizacja Muzeum Etnograficznego na wolnym powietrzu – zasady i metody". Nadzwyczajny sukces tego sympozjum, w którym uczestniczyli specjaliści z całej Europy i które obejmowało pierwszą międzynarodową wizytę w muzeum w Dumbravie Sybińskiej, prowadzi do założenia w 1967 roku Europejskiego Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu, z siedzibą w Bocryk w Belgii. Tym samym Muzeum ASTRA wchodzi do historii nie tylko jako instytucja narodowa, ale jako jeden z pionierów europejskiej sieci „skansenów", obok słynnych skandynawskich prekursorów: Skansen w Sztokholmie, założonego przez Artura Hazeliusa w 1891 roku, i Norsk Folkemuseum w Oslo, otwartego w 1894 roku. Ta koncepcja „skansenu" — termin szwedzki, który stał się ogólnym określeniem muzeów na wolnym powietrzu w całej Europie — rozprzestrzeniła się w XX wieku w krajach takich jak Polska (Muzeum Wsi Opolskiej), Czechy, Węgry czy Niemcy, a ASTRA stanowi wkład Europy Południowo-Wschodniej w tę tradycję muzeograficzną.

Kontekst historyczny Siedmiogrodu — regionu znajdującego się przez wieki na granicy między Imperium Habsburgów, Królestwem Węgier a Imperium Osmańskim — głęboko odbija się w dziedzictwie muzeum. Sam Sybin był w latach 1692–1791 i 1849–1865 stolicą Księstwa Siedmiogrodu, a w 1940 roku, po dyktacie wiedeńskim i utracie północnego Siedmiogrodu na rzecz Węgier, zaproponowano utworzenie nowego muzeum etnograficznego w Sybinie, które miałoby zastąpić to z Klużu. II wojna światowa i ustanowienie reżimu komunistycznego opóźniły ten projekt o dwie dekady. W 1971 roku muzeum kieruje swoją działalność ku cywilizacji ludowej, dodając kompleksowe gospodarstwa i warsztaty rzemieślnicze, a w 1989 roku dodaje zabytki użyteczności publicznej — kościół, szkołę, karczmę, kręgielnię — przekształcając muzeum w kompletną, funkcjonalną wieś. 17 lutego 1990 roku Urząd Miejski Sybinu, za zgodą Ministerstwa Kultury kierowanego przez Andrei Pleșu, decyduje o utworzeniu Muzeum Cywilizacji Ludowej Tradycyjnej, jako samodzielnej instytucji, wyodrębnionej z kompleksu Muzeum Brukenthala. Od 2001 roku muzeum staje się jednostką podstawową Narodowego Kompleksu Muzealnego „ASTRA", który łączy również Muzeum Etnografii Powszechnej „Franz Binder" (1993), Muzeum Cywilizacji Siedmiogrodzkiej „ASTRA" (1993) i Muzeum Etnografii i Sztuki Ludowej Saskiej „Emil Sigerus" (1998), odzwierciedlając tym samym wielokulturowość specyficzną dla Siedmiogrodu — Rumunów, Sasów, Węgrów, Romów i innych społeczności.

Arcydzieło architektoniczne i dziedzictwo artystyczne

Muzeum ASTRA zasadniczo różni się od innych europejskich muzeów na wolnym powietrzu organizacją w sześć wielkich sektorów tematycznych, które nie dążą do rekonstrukcji konkretnej wsi, ale ilustrują system wartości i sposoby produkcji rumuńskiej cywilizacji ludowej w całej jej regionalnej różnorodności. Sektory te to: produkcja żywności i hodowla zwierząt, produkcja surowców, środki transportu, wytwarzanie przedmiotów użytku domowego i narzędzi, zabytki użyteczności publicznej oraz wystawa rzeźby monumentalnej na wolnym powietrzu.

Pierwszy sektor, poświęcony produkcji żywności i hodowli zwierząt, prezentuje specyficzne gospodarstwa, takie jak bace owcze z Karpat, z ich charakterystycznymi szałasami, winiarniami do przechowywania wina i owoców oraz instalacjami do przetwórstwa mleka. Można tu zobaczyć ogromne prasy do winogron, owoców i oleju, prawdziwe zabytki inżynierii ludowej. Drugi sektor, produkcji surowców, mieści warsztaty przetwórstwa wełny, folusze sukienne, warsztaty przetwórstwa jedwabiu, kuźnie i garncarnie. Kolekcja mulinologiczna muzeum jest niezwykła: obejmuje 33 młyny zbożowe, reprezentujące niemal wszystkie znane rodzaje energii w przestrzeni euroazjatyckiej, z wyjątkiem młynów pływających — od młynów wodnych z kołem pionowym i dopływem dolnym lub górnym, po wiatraki i młyny pływające.

Młyny pływające, przywiezione z miejscowości Lucăcești (okręg Marmarosz) i Munteni (okręg Vâlcea), są unikalne w skali kraju i jedne z nielicznych reprezentowanych w europejskich muzeach na wolnym powietrzu. Te pomysłowe konstrukcje były używane na większych rzekach i na Morzu Czarnym, zakotwiczone przy brzegu i dostosowujące się do wahań poziomu wody. Innym spektakularnym eksponatem jest grupa wiatraków z Dobrudży, która ilustruje ewolucję techniki pozyskiwania energii wiatrowej, od wiatraków z obrotowymi żaglami po te z bardziej złożonymi mechanizmami. Te wiatraki odzwierciedlają wielokulturowość Dobrudży, historycznego regionu zamieszkanego przez Rumunów, Turków, Tatarów, Lipowian (staroobrzędowców rosyjskich) i inne społeczności, znajdującego się na styku wpływów osmańskich i europejskich.

Sektor środków transportu prezentuje wozy, wozy kryte, sanie ciągnięte przez konie, mosty pływające i prom wiosłowy przywieziony z Topalu, okręg Konstanca — tradycyjną jednostkę pływającą używaną do przeprawy przez wody. Sektor wytwarzania przedmiotów użytku domowego obejmuje warsztaty tkackie, krawieckie, skórzane, kołodziejskie, bednarskie i blacharskie, każdy wyposażony w funkcjonalne narzędzia i instalacje. Sektor zabytków użyteczności publicznej obejmuje drewniany kościół, szkołę, karczmę, kręgielnię (pawilon do gry w kręgle — pradawną formę kręgli) i zajazd.

Drewniany kościół z Bezded, okręg Sălaj, pochodzący z 1754 roku, jest jednym z najcenniejszych eksponatów muzeum. Przywieziony do muzeum w latach 1990–1992 i ponownie poświęcony, ten prawosławny kościół odzwierciedla tradycję architektoniczną specyficzną dla północnego Siedmiogrodu, z jego smukłą wieżą i wewnętrznym malowidłem ściennym. Architektura sakralna w drewnie z tego regionu ilustruje duchową wytrwałość społeczności prawosławnych w kontekście zdominowanym przez katolickie i protestanckie wpływy habsburskie. Obok kościoła znajduje się Karczma z Bătrâni, okręg Prahova, zabytek pochodzący z 1850 roku, który przywołuje świat zajazdów i karczm na dawnych drogach Karpat, miejsc spotkań dla podróżnych, kupców i pielgrzymów, podobnych do hanzeatyckich zajazdów w Niemczech czy francuskich zajazdów na drogach królewskich.

Szczególną uwagę zasługuje chata rybacka Lipowian z Mahmudii, okręg Tulcza, przywieziona z Delty Dunaju. Ci rybacy, staroobrzędowcy rosyjscy (Old Believers), uciekli w XVII–XVIII wieku z carskiej Rosji w poszukiwaniu wolności religijnej, znajdując schronienie w Delcie Dunaju, na granicy między Imperium Osmańskim a Habsburgów. Chata ilustruje specyficzny sposób życia tych społeczności, oparty na rybołówstwie, z domami zbudowanymi na palach, tradycyjnymi narzędziami rybackimi i odrębną organizacją wspólnotową. Obecność tego zabytku w muzeum podkreśla związki między rumuńską cywilizacją wiejską a wielkimi migracjami europejskimi, z których ta Lipowian jest jedną z najbardziej fascynujących.

Wreszcie szósty sektor poświęcony jest wystawie współczesnej rzeźby w drewnie, rozciągającej się na 3 hektarach, z dziełami wykonanymi przez uznanych artystów rumuńskich i zagranicznych, inspirowanymi światem tradycyjnej wsi. Ta wystawa stanowi żywy dialog między sztuką współczesną a dziedzictwem ludowym, demonstrując, że tradycja nie jest zamkniętym muzeum, ale ciągłym źródłem inspiracji. Wnętrza domów mieszkalnych są zachowane w oryginalnej formie, z meblami, tekstyliami, ceramiką i przedmiotami codziennego użytku, które ilustrują sztukę ludową we wszystkich jej wyrazach — od tkanin i dywanów po ikony, lampy i krzyże. Sztuka ludowa jest reprezentowana zarówno w dekoracji wnętrz, jak i w warsztatach rzemieślniczych, poprzez wyroby tekstylne, ceramiczne, drewniane, metalowe czy szklane.

Legendy, osobistości i momenty przełomowe

Centralnymi postaciami historii Muzeum ASTRA są osobistości, które przekształciły marzenie w trwałą rzeczywistość, przyczyniając się do budowy prestiżowej europejskiej instytucji. Cornel Irimie (1913–1983) jest uważany za założyciela muzeum na wolnym powietrzu. Etnograf, socjolog i muzeograf, Irimie był tym, który w latach 50. waloryzował odziedziczone dziedzictwo etnograficzne ze starego Muzeum ASTRA i położył podwaliny pod projekt muzeum w Dumbravie. Pod jego kierownictwem naukowym w 1963 roku zatwierdzono organizację Muzeum Techniki Ludowej, a w 1966 roku odbyło się międzynarodowe sympozjum, które położyło podwaliny pod Europejskie Stowarzyszenie Muzeów na Wolnym Powietrzu. Publikacja „Cibinium", założona pod jego koordynacją w 1966 roku, stała się jednym z najważniejszych periodyków etnograficznych w Europie Południowo-Wschodniej.

Obok Irimie, muzeograf Herbert Hoffmann i architekt Paul Niedermaier byli twórcami koncepcji muzealnej i planu organizacji terenu w Dumbravie. Niedermaier opracował plan zagospodarowania muzeum, integrując zabytki w harmonijnym krajobrazie naturalnym, podczas gdy Hoffmann koordynował przenoszenie i rekonstrukcję zabytków. Corneliu Bucur, mianowany szefem Sekcji na wolnym powietrzu Muzeum Brukenthala w 1970 roku, kontynuował i rozwijał działalność, reorientując muzeum ku koncepcji „museum vivum" — żywego muzeum — począwszy od 1984 roku, poprzez rekonstrukcję i oryginalne funkcjonalizowanie zabytków użyteczności publicznej.

Inną zasadniczą osobistością jest Andrei Șaguna, Metropolita Prawosławny Siedmiogrodu i pierwszy prezes Stowarzyszenia ASTRA w 1861 roku. Șaguna był jedną z najważniejszych postaci emancypacji kulturalnej Siedmiogrodzian, a bez jego wizji i stowarzyszenia, którym kierował, muzeum nie mogłoby istnieć. Timotei Cipariu, wiceprezes ASTRA, filolog i uczony, oraz George Barițiu, historyk i publicysta, byli również kluczowymi postaciami rumuńskiego ruchu kulturalnego w Siedmiogrodzie.

Momenty przełomowe muzeum obejmują: przeniesienie pierwszego zabytku w 1963 roku (młyn hydrauliczny z Dăbâca), oficjalną inaugurację 17 października 1966 roku, międzynarodowe sympozjum we wrześniu 1966 roku i założenie Europejskiego Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu, otwarcie dla publiczności w 1967 roku, dodanie gospodarstw w 1971 roku, dodanie zabytków publicznych w 1989 roku, zmianę nazwy w 1990 roku oraz utworzenie Narodowego Kompleksu Muzealnego „ASTRA" w 2001 roku. Innym znaczącym momentem było wyznaczenie Sybinu Europejską Stolicą Kultury w 2007 roku, wraz z Luksemburgiem, gdy muzeum gościło liczne międzynarodowe wydarzenia i wystawy.

Za każdym zabytkiem kryją się historie i legendy. Młyn pływający z Lucăcești przypomina o pomysłowości chłopów marmaroskich, którzy dostosowali technologię do specyficznych warunków wód górskich. Kościół z Bezded mówi o duchowej wytrwałości społeczności prawosławnych w regionie naznaczonym konfliktami wyznaniowymi. Chata z Mahmudii przywołuje exodus Lipowian i dramat uchodźców religijnych. Wiatraki z Dobrudży przypominają o wielokulturowym współistnieniu w regionie granicznym. Każde gospodarstwo, każdy warsztat, każde narzędzie zachowuje pamięć o anonimowych mistrzach, którzy je zbudowali, i pokoleniach chłopów, którzy ich używali.

Praktyczny przewodnik zwiedzania i doświadczenie współczesnego turysty

Muzeum ASTRA znajduje się około 3–4 kilometry na południe od historycznego centrum Sybinu, w rezerwacie przyrody Dumbrava Sybiului, na drodze łączącej Sybin z Rășinari i ośrodkiem narciarskim Păltiniș. Dokładny adres to Strada Pădurea Dumbrava nr 16, Sybin, a współrzędne geograficzne to 45°45′14.8″N 25°6′46.5″E. Muzeum jest łatwo dostępne samochodem (w obrębie znajdują się 4 parkingi), komunikacją publiczną — autobusy i tramwaje (linia 13) zatrzymują się na przystanku „Dumbrava Sibiului", przy głównym wejściu — rowerem (na ścieżkach rowerowych Sibiu BikeCity, wjazd rowerem dozwolony w pierwszych i ostatnich dwóch godzinach programu, między 08:00–10:00 a 16:00–18:00, lub przez cały czas dla dzieci poniżej 12 roku życia), lub pieszo, leśnymi alejami.

Godziny zwiedzania różnią się w zależności od sezonu. W okresie letnim (od 1 maja 2026) muzeum jest otwarte codziennie między 08:00 a 20:00, oferując 12 godzin eksploracji. W sezonie jesiennym (21 września – 26 października 2026) godziny to 08:00–18:00. W okresie zimowym (październik–kwiecień) godziny to 09:00–17:00, z ostatnim wejściem o godzinie 17:00. Galerie Sztuki Ludowej, znajdujące się przy głównym wejściu, są otwarte od wtorku do niedzieli, między 09:00 a 17:00. Muzeum jest otwarte również w święta, w tym w Międzynarodowy Dzień Pracy (1 maja).

Bilety można nabyć zarówno w kasach biletowych na terenie, jak i online, na oficjalnej platformie pay.muzeulastra.ro lub muzeulastra.funticket. Na 2026 rok cena biletu dla dorosłych wynosi 50 lei. Dzieci poniżej 7 roku życia korzystają z bezpłatnego wstępu, podobnie jak osoby niepełnosprawne i ich opiekunowie, a także emeryci z emeryturami poniżej 700 lei. Dostępne są również abonamenty roczne i abonamenty rodzinne (około 300 lei), które oferują nieograniczony dostęp przez cały rok. Zwiedzającym zaleca się zachowanie biletu przez cały czas wizyty, ponieważ przeprowadzane są kontrole.

Pełne zwiedzanie muzeum wymaga od 3 do 5 godzin, w zależności od tempa każdego i zainteresowania konkretnymi sektorami. Aleje są wybrukowane kamieniem i ziemią, z nierównościami, dlatego obuwie sportowe jest obowiązkowe. Zaleca się wygodną odzież, a latem kapelusz i parasolkę przeciwsłoneczną. Trasę można pokonać w obu kierunkach, a tablice tematyczne — KAPELUSZ, KOŁO, ZBOŻE, TARG, POGODA, PŁOT, LASKA, KAMIEŃ, KWIAT — oferują szczegółowe informacje o każdym aspekcie tradycyjnego życia wiejskiego.

Doświadczenie zwiedzającego jest wzbogacone o liczne udogodnienia i aktywności. Na 6-hektarowym jeziorze można odbyć przejażdżki łodziami (czółnami wiosłowymi), a w sezonie zimowym lub świątecznym przejażdżki saniami ciągniętymi przez konie. Tradycyjne bryczki oferują przejażdżki po muzeum, przywołując czasy, gdy podróż odbywała się wolnymi środkami, w rytmie natury. Na terenie funkcjonują dwie restauracje — Karczma z Bătrâni i Zajazd z Dumbravy — gdzie można skosztować tradycyjnych potraw kulinarnych: zup, sarmale, mamaligę z serem i śmietaną, kiełbasy, pastrami, placki jabłkowe i inne smakołyki według autentycznych receptur. Dla tych, którzy chcą przedłużyć pobyt, muzeum oferuje noclegi w dwóch pensjonatach znajdujących się na terenie, pozwalając na unikalne doświadczenie spania w tradycyjnej atmosferze, z dala od miejskiego zgiełku.

Muzeum gości corocznie liczne wydarzenia kulturalne. Najbardziej znane to Targ Twórców Ludowych (Festiwal Rzemieślników), który odbywa się w sierpniu, wokół święta Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (15 sierpnia). Przez tydzień około 350 chłopów-aktorów, zaproszonych ze wszystkich okręgów kraju i z Republiki Mołdawii, występuje w muzeum w „siedmiu sztukach" Akademii Sztuk Tradycyjnych: sztuki religijne, sztuki literackie, sztuki muzyczne, sztuki ludyczne, sztuki plastyczne, sztuki mechaniczne i sztuki kulinarne. Ten festiwal, inspirowany modelem Smithsonian Folk Life Festival w Waszyngtonie DC, przekształca muzeum w żywą przestrzeń, gdzie tradycja jest praktykowana i dzielona. Ponadto na scenie umieszczonej na jeziorze, z amfiteatrem na wolnym powietrzu, odbywają się występy folklorystyczne, koncerty i projekcje filmów. Muzeum organizuje interaktywne warsztaty dla dzieci i dorosłych, pokazy rzemiosła, sesje team-buildingowe i letnie obozy dla uczniów i studentów sztuk plastycznych i architektury.

Dla zwiedzających zagranicznych muzeum oferuje specjalistyczne oprowadzania, aplikację mobilną „ASTRAMuseumApp" (dostępną na Android i iOS) z informacjami w wielu językach, broszury tematyczne i centrum informacji turystycznej przy głównym wejściu. Aplikacja pozwala na odsłuchiwanie historii gospodarstw bezpośrednio z telefonu, oferując doświadczenie multimedialne. Muzeum jest wpisane na Listę zabytków historycznych okręgu Sybin z kodem SB-II-a-A-12012, będąc oficjalnie uznane za zabytek o znaczeniu narodowym.

Zwiedzanie Muzeum ASTRA można uzupełnić eksploracją historycznego centrum Sybinu — Wielki Rynek, Mały Rynek, Most Kłamstw, Katedra Ewangelicka, Wieża Ratuszowa — wszystkie znajdujące się zaledwie kilka kilometrów stąd, dostępne tramwajem lub autobusem. Ponadto droga do Rășinari i górskiego ośrodka Păltiniș przechodzi tuż obok muzeum, oferując możliwość kompletnej wycieczki po regionie Siedmiogrodu.

Podsumowując, Muzeum Cywilizacji Ludowej Tradycyjnej „ASTRA" w Sybinie reprezentuje znacznie więcej niż tylko kolekcję zabytków wiejskich. Jest to żywa instytucja, członek europejskiej sieci muzeów na wolnym powietrzu, która ilustruje specyfikę rumuńskiej cywilizacji ludowej w dialogu z wielkimi europejskimi nurtami kulturowymi, od siedmiogrodzkiego oświecenia reprezentowanego przez ASTRĘ w XIX wieku, po współczesną koncepcję „museum vivum" i europejskiego wielokulturowości. Dla europejskiego podróżnika wizyta w ASTRZE oznacza wkroczenie w uniwersum, w którym historia Imperiów Habsburgów i Osmańskiego, tradycje saskie i rumuńskie, sztuka ludowa i innowacja techniczna ludowa splatają się w fascynujący obraz wspólnego europejskiego dziedzictwa.