Ούλπια Τραϊανή Σαρμιζεγετούσα

Εισαγωγή που συναρπάζει και Παγκόσμια Αξία

Στην καρδιά της λεκάνης του Χάτσεγκ, σε υψόμετρο 531 μέτρων, κάτω από το επιβλητικό βλέμμα των Ορέων Ρετεζάτ και εντός της αμυντικής ακτίνας του ορεινού όγκου Ποϊάνα Ρούσκα, εκτείνεται μια ιστορία που μιλά για τη συνάντηση πολιτισμών και για τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική φιλοδοξία να μετατρέψει μια βαρβαρική επικράτεια σε διοικητικό κέντρο μιας επαρχίας. Η Ούλπια Τραϊανή Σαρμιζεγετούσα δεν είναι απλώς ένα αρχαιολογικό ερείπιο, αλλά ένας σιωπηλός μάρτυρας του πιο φιλόδοξου έργου εκρωμαϊσμού σε ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη, ένας τόπος όπου οι αυτοκρατορικοί δρόμοι συναντούσαν την αυτόχθονη πνευματικότητα, και οι λεγεώνες του Τραϊανού άφηναν πίσω τους όχι μόνο πέτρινα τείχη, αλλά τα θεμέλια μιας νέας πολιτισμικής ταυτότητας. Αυτός ο αρχαιολογικός χώρος αποτελεί ένα ουσιώδες κεφάλαιο στη μεγάλη ιστορία της Ευρώπης, όντας η πρωτεύουσα της επαρχίας Dacia Felix, της επικράτειας που κατέκτησε ο αυτοκράτορας Τραϊανός μετά τους δακικούς πολέμους του 101-106 μ.Χ., ένα γεγονός που επαναπροσδιόρισε τον πολιτικό χάρτη της ηπείρου και έφερε τον χρυσό της Τρανσυλβανίας στα ταμεία της Ρώμης. Για τον σύγχρονο ταξιδιώτη, το πάτημα στο αρχαίο πλακόστρωτο αυτής της πόλης σημαίνει ένα ταξίδι στον χρόνο προς τον 2ο αιώνα, όταν εδώ χτυπούσε η ζωή μιας μητρόπολης με πάνω από 20.000 κατοίκους, συνδεδεμένης μέσω αυτοκρατορικών δρόμων με την πρωτεύουσα του κόσμου στον Τίβερη και με τα άλλα μεγάλα αστικά κέντρα της αυτοκρατορίας, από το Lugdunum στη Γαλατία μέχρι την Αντιόχεια στη Συρία.

Ιστορικές Ρίζες και Μεγάλες Ευρωπαϊκές Συνδέσεις

Η ιστορία της Ούλπιας Τραϊανής είναι αδιαχώριστα συνδεδεμένη με την επιθετική επέκταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας υπό τη δυναστεία των Φλαβίων και με τη στρατιωτική πολιτική του Τραϊανού, ο οποίος, αφού εδραίωσε τα σύνορα του Ρήνου και νίκησε τους Πάρθους στην Ανατολή, έστρεψε το βλέμμα του προς τον πλούτο της Δακίας. Μετά την κατάκτηση της δακικής πρωτεύουσας Σαρμιζεγετούσα Regia στα Όρη Οράστια το 106 μ.Χ. και τον θάνατο του βασιλιά Δεκέβαλου, η επαρχία της Δακίας οργανώθηκε διοικητικά, και γύρω στα έτη 108-110 μ.Χ. ο κυβερνήτης Decimus Terentius Scaurianus ίδρυσε, σε απόσταση περίπου 40 χιλιομέτρων από την παλιά βασιλική πρωτεύουσα, μια αποικία προορισμένη για τους βετεράνους των λεγεώνων. Αρχικά ονομάστηκε Colonia Ulpia Traiana Augusta Dacica, από το οικογενειακό όνομα του Τραϊανού (Marcus Ulpius Traianus) και τον τίτλο του Augustus, η εγκατάσταση έλαβε αργότερα, επί αυτοκράτορα Αδριανού, την επιπλέον ονομασία Σαρμιζεγετούσα, υιοθετώντας έτσι το πνευματικό όνομα του κατακτημένου τόπου, σε μια συμβολική χειρονομία συμφιλίωσης μεταξύ κατακτητών και ηττημένων. Αυτή η πράξη ίδρυσης εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της αυτοκρατορικής πολιτικής αποικισμού, παρόμοιας με αυτή που εφαρμόστηκε στη Γαλατία, τη Βρετανία ή τις παραδουνάβιες επαρχίες, όπου οι Ρωμαίοι βετεράνοι γίνονταν οι πυλώνες μιας νέας διοικητικής και πολιτισμικής τάξης.

Υπό τη βασιλεία του Αλεξάνδρου Σεβήρου (222-235 μ.Χ.), του τελευταίου εκπροσώπου της δυναστείας των Σεβήρων, η πόλη απέκτησε το καθεστώς της μητρόπολης και φιλοξένησε το Concilium III Daciarum, τη συνέλευση των εκπροσώπων των τριών δακικών επαρχιών (Dacia Porolissensis, Dacia Apulensis και Dacia Malvensis), έναν οργανισμό που είχε την έδρα του εναλλάξ και στο Apulum (Άλμπα Ιούλια), αλλά εδώ, στη Σαρμιζεγετούσα, σημάδεψε κρίσιμες στιγμές της αυτοκρατορικής πολιτικής ζωής, όπως η προσκύνηση στον Γορδιανό Γ' το 241 μ.Χ. Αυτά τα γεγονότα τοποθετούν την Ούλπια Τραϊανή σε ένα ευρωπαϊκό δίκτυο επαρχιακών κέντρων, μαζί με το Carnuntum στον Δούναβη, το Virunum στο Noricum ή το Aquincum στην Παννονία, όλα ουσιώδη σημεία της αυτοκρατορικής διοίκησης. Επιπλέον, η πόλη βρισκόταν σε έναν στρατηγικό αυτοκρατορικό δρόμο που ερχόταν από τον Δούναβη και συνέχιζε προς τα βόρεια μέχρι το Porolissum (Moigrad), αποτελώντας μέρος του συστήματος επικοινωνιών που συνέδεε τη Ρώμη με το βόρειο σύνορο της αυτοκρατορίας, παρόμοιο με την Via Claudia Augusta ή με τους δρόμους που διέσχιζαν την Ιβηρική Χερσόνησο.

Η περίοδος ηρεμίας και άνθησης διήρκεσε μέχρι τον 3ο αιώνα, όταν η κρίση της αυτοκρατορίας και η πίεση των μεταναστευτικών λαών δοκίμασαν την αντοχή της επαρχίας. Το 117-118 μ.Χ., μια εξέγερση των Σαρματών, ιρανικού λαού προερχόμενου από τις ευρασιατικές στέπες και παρόντος τόσο στη Δακία όσο και στην Παννονία ή στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, καταπνίγηκε με σκληρότητα από τον Quintus Marcius Turbo, έναν ειδικό στην καταστολή εξεγέρσεων που στάλθηκε από τον Αδριανό, πράξη που εορτάστηκε με την ανέγερση μνημείου προς τιμήν του αυτοκράτορα το 118 μ.Χ. και με επιγραφή ευγνωμοσύνης για τον Turbo το 119 μ.Χ. Από το 166 μ.Χ., οι εισβολές των Μαρκoμάνων και των ελεύθερων Δακών από τα βόρεια συγκλόνισαν την επαρχία, και ο αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος, ο φιλόσοφος του θρόνου, αναγκάστηκε να επέμβει προσωπικά για να σώσει την πρωτεύουσα, στιγμή που απαθανατίστηκε σε επιγραφή γύρω στο 172 μ.Χ. Αυτές οι συγκρούσεις αντικατοπτρίζουν την κατάσταση σε άλλα σύνορα της αυτοκρατορίας, από τους μαρκομανικούς πολέμους στον Δούναβη μέχρι τις συγκρούσεις με τους Πάρθες στα ανατολικά.

Η στιγμή της υπέρτατης καμπής ήρθε κατά τη βασιλεία του Αυρηλιανού (270-275 μ.Χ.), όταν, αντιμέτωπος με την οικονομική κρίση και την αδυναμία υπεράσπισης ολόκληρης της επαρχίας, αυτός αποφάσισε την απόσυρση της ρωμαϊκής διοίκησης και του στρατού νότια του Δούναβη, ένα γεγονός συγκρίσιμο με την εγκατάλειψη της Βρετανίας από τον Ονώριο τον 5ο αιώνα ή με την απώλεια των γαλατικών επαρχιών. Αν και η ελίτ και οι αξιωματούχοι εγκατέλειψαν την πόλη, η πλειοψηφία του πληθυσμού παρέμεινε, μετατρέποντας την Ούλπια Τραϊανή σε ένα μειωμένο αστικό κέντρο, του οποίου η ζωή συνεχίστηκε μέχρι τις εισβολές των Ούννων και τον θάνατο του Αττίλα, όταν το τελικό χάος των μεταναστεύσεων έθεσε τέλος στην οργανωμένη ύπαρξη του οικισμού. Έτσι, τα ερείπια της Σαρμιζεγετούσας γίνονται σύμβολο της μετάβασης από την Αρχαιότητα στον Μεσαίωνα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, μάρτυρας του τρόπου με τον οποίο ο ρωμαϊκός πολιτισμός επέζησε, μεταμορφούμενος, στα εδάφη ανατολικά των Καρπαθίων.

Αρχιτεκτονικό Αριστούργημα και Καλλιτεχνική Κληρονομιά

Το πολεοδομικό σχέδιο της Ούλπιας Τραϊανής αντικατοπτρίζει την εξέλιξη από στρατιωτικό κάστρο σε αστική πόλη, ξεκινώντας από ένα παραλληλόγραμμο με στρογγυλεμένες πλευρές, με επιφάνεια 32,4 εκταρίων, έχοντας μήκος 600 μέτρα και πλάτος 540 μέτρα, περιβαλλόμενο από αμυντικό τείχος κατασκευασμένο από ογκώδεις πέτρινους λίθους λαξευμένους, ύψους 4-5 μέτρων και εφοδιασμένο με επάλξεις. Αυτό το αμυντικό σύστημα συμπληρωνόταν από πέντε ταράτσες σε επιφάνεια σχεδόν 30.000 τετραγωνικών μέτρων, μια τεχνική κατασκευής χαρακτηριστική της ρωμαϊκής στρατιωτικής μηχανικής, συγκρίσιμη με τις οχυρώσεις στο γερμανικό ή βρετανικό limes. Οι κύριοι δρόμοι, Via Principalis και Via Praetoria, διασταυρώνονταν στο κέντρο της πόλης στο επίπεδο του φόρουμ, οργανώνοντας τον χώρο σύμφωνα με τους καθιερωμένους ρωμαϊκούς πολεοδομικούς κανόνες, από την ίδια τη Ρώμη μέχρι τις νέες πόλεις της Αφρικής Proconsularis ή της Συρίας.

Η πιο επιβλητική κατασκευή που κυριαρχεί στο αρχαιολογικό τοπίο είναι το αμφιθέατρο, ανεγερθέν το πρώτο μισό του 2ου αιώνα μ.Χ., με χωρητικότητα περίπου 5.000 θεατών. Αυτό φιλοξενούσε μονομαχίες γladiаторов, κυνηγετικές επιδείξεις άγριων ζώων (venationes) και θεατρικές παραστάσεις, όντας εξοπλισμένο με σύνθετη υποδομή, συμπεριλαμβανομένου ενός υπόγειου θαλάμου από τον οποίο ανακτήθηκε μαρμάρινη πλάκα αφιερωμένη στη θεά Νέμεσις από τον C. Valerius Maximus pecurarius, προμηθευτή ζώων για τα θεάματα. Η αρχιτεκτονική αυτού του κτιρίου, με τα πέτρινα καθίσματα που προορίζονταν για την ελίτ στο κάτω τμήμα και τα ξύλινα για το ευρύ κοινό στο άνω μέρος, αντικατοπτρίζει τη ρωμαϊκή κοινωνική ιεραρχία και εντάσσεται στην παράδοση των μεγάλων αμφιθεάτρων της αυτοκρατορίας, από το Κολοσσαίο της Ρώμης μέχρι εκείνα της Αρλ ή της Νιμ στη νότια Γαλατία. Στην άμεση γειτονία υψώνεται ο ναός της θεάς Νέμεσις, λατρευόμενης από τους μονομάχους, των οποίων τα κιονόκρανα και τα ανάγλυφα πλάκες, που απεικονίζουν τη θεά με τη ζυγαριά, τον γρύπα και τον τροχό, διατηρούνται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο, μάρτυρες ενός θρησκευτικού συγκρητισμού χαρακτηριστικού των ανατολικών επαρχιών.

Το θρησκευτικό σύμπλεγμα της πόλης αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή παλέτα πεποιθήσεων που συνυπήρχαν με έναν τρόπο χαρακτηριστικό του κοσμοπολίτικου ρωμαϊκού κόσμου. Πέρα από τις επίσημες ρωμαϊκές λατρείες όπως ο Μεγάλος Ναός, το Καπιτώλιο ή το ιερό του Liber Pater, υπήρχαν ναοί αφιερωμένοι στους θεούς Ασκληπιό και Υγίεια, προστάτες της υγείας, ένας ναός του Μίθρα, του περσικού θεού δημοφιλούς μεταξύ του ρωμαϊκού στρατού σε ολόκληρη την αυτοκρατορία, από τη Μεγάλη Βρετανία μέχρι τη Συρία, και ακόμη ένας ναός των θεών της Παλμύρας, που αντιπροσώπευαν τους εμπόρους και τους εμπόρους που προέρχονταν από την παλμυρική Συρία, απόδειξη των εμπορικών δεσμών με την Ανατολή. Η παρουσία του ναού του Σιλβάνου, του θεού των δασών, και του ιερού των θεών Domnus και Domna, τοπικών θεοτήτων που υιοθετήθηκαν στο ρωμαϊκό πάνθεον, απεικονίζει τη διαδικασία της interpretatio Romana μέσω της οποίας οι αυτόχθονες δακικές πεποιθήσεις αφομοιώνονταν στη λατρεία της αυτοκρατορίας.

Στο διοικητικό κέντρο της πόλης βρίσκεται το Παλάτι των Αυγουσταλίων (Aedes Augustalium), έδρα του ιερατικού σώματος που ασχολούνταν με τη λατρεία του αυτοκράτορα και την οργάνωση δημόσιων εορτών, συμπεριλαμβανομένης αυτής της 3ης Ιανουαρίου αφιερωμένης στον αυτοκράτορα. Αυτό το επιβλητικό κτίριο, με κεντρική αυλή χωρισμένη στα δύο και πλαισιωμένη από δύο βασιλικές, φιλοξενούσε στο κέντρο έναν βωμό αφιερωμένο στη λατρεία του αυτοκράτορα, και στο υπόγειο έναν θάλαμο ασφαλείας για τη φύλαξη πολύτιμων αντικειμένων λατρείας. Οι επιγραφές που ανακαλύφθηκαν εδώ, όπως αυτές που αναφέρονται στη δωρεά του συμβούλου Antonius Super ή στους κτήτορες Marcus Procilius Iulianus και Marcus Procilius Regulus, προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την τοπική ελίτ και για τον τρόπο με τον οποίο η επαρχιακή αριστοκρατία εκδήλωνε την αφοσίωσή της στη Ρώμη. Δίπλα σε αυτό, τα δύο φόρουμ, Forum Vetus (Φόρουμ του Τραϊανού) και Forum Novum, με τις νησίδες κατοικιών που βρίσκονταν δυτικά αυτών, απεικονίζουν τη διαδοχική αστική ανάπτυξη της πόλης, από τον αρχικό στρατιωτικό πυρήνα στο ώριμο αστικό κέντρο. Το Horreum, ένας μεγάλος αποθηκευτικός χώρος σιτηρών, και η έδρα του οικονομικού επιτρόπου της Dacia Apulensis (Praetorum procuratoris) συμπληρώνουν την εικόνα μιας πόλης με σύνθετες οικονομικές και διοικητικές λειτουργίες, ενώ η ανατολική νεκρόπολη προσφέρει πληροφορίες για τις ταφικές πρακτικές και τη δημογραφική δομή της κοινότητας.

Θρύλοι, Προσωπικότητες και Στιγμές Καμπής

Η ιστορία της Ούλπιας Τραϊανής είναι γεμάτη από αυτοκρατορικές φιγούρες που σημάδεψαν το πεπρωμένο της Ευρώπης για αιώνες. Ο αυτοκράτορας Τραϊανός, αυτός που επέκτεινε την αυτοκρατορία μέχρι τη μεγαλύτερη έκτασή της, από τη Βρετανία μέχρι τη Μεσοποταμία, είναι παρών μέσω του ονόματος της πόλης και μέσω της φιλοδοξίας του να ενσωματώσει τη Δακία στο σώμα του ρωμαϊκού πολιτισμού. Ο διάδοχός του, Αδριανός, ο ακούραστος ταξιδιώτης που διέσχισε όλες τις επαρχίες της αυτοκρατορίας, ήταν αυτός που έδωσε στην πόλη το πλήρες όνομα Σαρμιζεγετούσα, αναγνωρίζοντας έτσι την τοπική ταυτότητα, και ήταν αυτός που έστειλε τον Quintus Marcius Turbo για να καταστείλει την εξέγερση των Σαρματών το 117-118 μ.Χ., ένα επεισόδιο που θυμίζει την καταστολή των εξεγέρσεων στην Ιουδαία ή στη Βρετανία υπό τον ίδιο αυτοκράτορα.

Ο Μάρκος Αυρήλιος, ο στωικός φιλόσοφος του θρόνου, εμφανίζεται στην ιστορία της πόλης ως ο σωτήρας της από τη βαρβαρική εισβολή του 166 μ.Χ., όταν οι Μαρκομάνοι και οι ελεύθεροι Δάκες διείσδυσαν μέχρι την καρδιά της επαρχίας, και η επιγραφή που ανεγέρθηκε προς τιμήν του το 172 μ.Χ. μιλά για τον διπλό κίνδυνο της εξωτερικής εισβολής και της εσωτερικής εξέγερσης. Ο Καρακάλλας, που επέκτεινε τη ρωμαϊκή υπηκοότητα σε όλους τους ελεύθερους κατοίκους της αυτοκρατορίας μέσω του Εδίκτου Constitutio Antoniniana το 212 μ.Χ., είναι παρών στη Δακία το 213 μ.Χ., αφήνοντας τρεις επιγραφές στη Σαρμιζεγετούσα που μαρτυρούν την παρουσία του στην επαρχία που θεωρούσε αναπόσπαστο μέρος της αυτοκρατορίας. Ο Αλέξανδρος Σεβήρος, ο τελευταίος των Σεβήρων, απένειμε στην πόλη τον τίτλο της μητρόπολης την περίοδο 222-235 μ.Χ., ανυψώνοντάς την στο καθεστώς της πλήρους επαρχιακής πρωτεύουσας και θεσπίζοντας εδώ το Concilium III Daciarum, ένα επαρχιακό κοινοβούλιο που συγκέντρωνε εκπροσώπους από ολόκληρη την περιοχή.

Μεταξύ των τοπικών στρατιωτικών προσωπικοτήτων ξεχωρίζει ο Quintus Marcius Turbo, ο απεσταλμένος του Αδριανού, του οποίου η αποτελεσματικότητα στην καταστολή των εξεγέρσεων του χάρισε την αναγνώριση της πόλης μέσω επιγραφής το 119 μ.Χ., θυμίζοντας άλλους Ρωμαίους στρατηγούς όπως ο Agricola στη Βρετανία ή ο Corbulo στη Γερμανία. Αργότερα, τον 3ο αιώνα, ο επίτροπος F. Aelius Hammonius iunior (247-249 μ.Χ.) εξήλθε νικητής κατά των Καρπών, γερμανικού λαού που μετανάστευε προς τα νότια, και η πόλη του ανέγειρε άγαλμα του Ιουλίου Φιλίππου (Φιλίππου του Άραβα) με την επιγραφή "ο ημέτερος θεϊκός κύριος", υπογραμμίζοντας την αφοσίωση στους αυτοκράτορες ακόμη και σε περιόδους κρίσης. Ο αυτοκράτορας Δέκιος, που εορτάστηκε το 250 μ.Χ. ως "αποκαταστάτης των Δακών" γιατί υπεράσπισε την επαρχία από τους Γότθους και τους Καρπούς, και ο Γαλλιηνός, κατά τη βασιλεία του οποίου (253-268) η νομισματική κυκλοφορία μειώθηκε λόγω της οικονομικής κρίσης, σημαδεύουν τις τελευταίες δεκαετίες της ρωμαϊκής διοίκησης πριν από την αυρηλιανή απόσυρση.

Οι θρύλοι του τόπου συνυφαίνονται με την αρχαιολογική πραγματικότητα: λέγεται ότι μετά την απόσυρση του Αυρηλιανού, οι εναπομείναντες κάτοικοι κατέφυγαν στο αμφιθέατρο, μετατρέποντάς το σε μια αυτοσχέδια οχύρωση, επιβιώνοντας σε έναν κόσμο που κατέρρεε γύρω τους μέχρι την έλευση των Ούννων. Αυτή η ιστορία της αντίστασης, μιας κοινότητας που συνέχισε να ζει στη σκιά των αυτοκρατορικών τειχών μετά την αναχώρηση των λεγεώνων, αντικατοπτρίζει τη μοίρα πολλών παραμεθόριων πόλεων στην Ευρώπη, από τις βρετανικές μέχρι εκείνες της βόρειας Αφρικής, και προσφέρει μια βαθιά ανθρώπινη διάσταση στα πέτρινα ερείπια.

Πρακτικός Οδηγός Επίσκεψης και η Εμπειρία του Σύγχρονου Τουρίστα

Για τον σύγχρονο ταξιδιώτη που εισέρχεται στο έδαφος της Ρουμανίας αναζητώντας τις ευρωπαϊκές ρίζες του πολιτισμού, η επίσκεψη στην Ούλπια Τραϊανή Σαρμιζεγετούσα αποτελεί μια ουσιώδη εμπειρία, ένα προσκύνημα στις πηγές μιας κοινής ηπειρωτικής ταυτότητας. Το αρχαιολογικό σύμπλεγμα, εγγεγραμμένο στον Κατάλογο Ιστορικών Μνημείων με κωδικό LMI HD-I-s-A-03205, βρίσκεται στην τοποθεσία Σαρμιζεγετούσα του νομού Χουνεντοάρα, στην ιστορική περιοχή της Τρανσυλβανίας, σε απόσταση περίπου 40 χιλιομέτρων από την πόλη Χουνεντοάρα και μόλις 8 χιλιόμετρα από το πέρασμα Tapae, γνωστό στην αρχαιότητα ως οι "Σιδερένιες Πύλες της Τρανσυλβανίας", ένα στρατηγικό φαράγγι που συνέδεε το Βανάτο με την Τρανσυλβανία και το οποίο, μαζί με το φαράγγι του Όλτου στα νότια, σχημάτιζε ένα φυσικό αμυντικό σύστημα.

Η πρόσβαση στον χώρο γίνεται μέσω του δρόμου που συνδέει το Χάτσεγκ με το Πετροσάνι, σε ένα τοπίο πεδιάδας πλαισιωμένο από τις σιλουέτες των Ορέων Ρετεζάτ στα νότια και της Ποϊάνα Ρούσκα στα βόρεια, μια πανοραμική θέα που επιτρέπει στον επισκέπτη να κατανοήσει γιατί οι Ρωμαίοι επέλεξαν αυτόν τον τόπο για την επαρχιακή τους πρωτεύουσα: το έδαφος ήταν γόνιμο, φυσικά προστατευμένο από βουνά, και τοποθετημένο στη εμπορική διαδρομή που ερχόταν από τον Δούναβη. Κατά την είσοδο στο αρχαιολογικό περίβολο, η πρώτη εντύπωση δίνεται από τα μαζικά ερείπια του αμφιθεάτρου, των οποίων οι πέτρινοι τοίχοι, κατασκευασμένοι από ογκώδεις λίθους και κονίαμα, αντέχουν σχεδόν δύο χιλιετίες, προσφέροντας μια καταπληκτική προοπτική της αρένας όπου κάποτε διαδραματίζονταν τα αιματηρά θεάματα του αρχαίου κόσμου. Η περιήγηση μέσω της πρώην μητρόπολης επιτρέπει στον επισκέπτη να πατήσει στα ίχνη των πλακόστρωτων δρόμων, να δει τα θεμέλια των ναών αφιερωμένων στις θεές Νέμεσις, Liber Pater ή Μίθρα, να θαυμάσει τα ερείπια του Παλατιού των Αυγουσταλίων με την κεντρική του αυλή και να φανταστεί τη φασαρία του φόρουμ, όπου διαπραγματεύονταν οι επιχειρήσεις, απονεμόταν δικαιοσύνη και τελούνταν η αυτοκρατορική λατρεία.

Στην άμεση γειτονία του αρχαιολογικού συμπλέγματος βρίσκεται το Αρχαιολογικό Μουσείο Σαρμιζεγετούσας, που ιδρύθηκε το 1924, το οποίο στεγάζει μια εντυπωσιακή συλλογή αντικειμένων που ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των συστηματικών ερευνών: σκαλισμένα κιονόκρανα, επιγραφές σε μάρμαρο και πέτρα που μαρτυρούν την παρουσία των αυτοκρατόρων Αδριανού, Μάρκου Αυρηλίου ή Καρακάλλα, θραύσματα κιόνων, κεραμική, νομίσματα και αντικείμενα καθημερινής χρήσης που αναπαράγουν την ατμόσφαιρα της ζωής πριν από δύο χιλιετίες. Μεταξύ των κορυφαίων εκθεμάτων συγκαταλέγεται η μαρμάρινη πλάκα αφιερωμένη στη θεά Νέμεσις από τον προμηθευτή ζώων Valerius Maximus και τα αρχιτεκτονικά στοιχεία που προέρχονται από τον ναό αυτής της θεότητας, καθώς και οι επιγραφές που αναφέρουν τα ονόματα των κτητόρων και των τοπικών αξιωματούχων.

Για μια πλήρη εμπειρία, συνιστάται ο συνδυασμός της επίσκεψης στην Ούλπια Τραϊανή Σαρμιζεγετούσα με αυτήν στη Σαρμιζεγετούσα Regia, την πνευματική και στρατιωτική πρωτεύουσα του βασιλείου των Δακών, που βρίσκεται στα Όρη Οράστια σε υψόμετρο 1.200 μέτρων και περιλαμβάνεται στην παγκόσμια κληρονομιά της UNESCO, προσφέροντας έτσι μια ολοκληρωμένη εικόνα της σύγκρουσης και της συγχώνευσης μεταξύ των δύο πολιτισμών. Οι πληροφορίες σχετικά με τις τιμές εισόδου και το πρόγραμμα επισκεψιμότητας είναι διαθέσιμες στο ταμείο του χώρου, και οι τοπικοί ξεναγοί μπορούν να προσφέρουν λεπτομερείς εξηγήσεις για το ιστορικό πλαίσιο και για τις πρόσφατες αρχαιολογικές ανακαλύψεις, καθώς ένα μεγάλο μέρος της επιφάνειας της αρχαίας πόλης παραμένει ακόμη ανεσκαμμένο, διατηρώντας μυστήρια για τις μελλοντικές γενιές ερευνητών.

Ο ταξιδιώτης που φτάνει εδώ, είτε ιστορικός, είτε αρχαιολόγος είτε απλός αναζητητής του ωραίου, βρίσκεται μπροστά σε ένα ζωντανό μάθημα για την καθολικότητα του ανθρώπινου πολιτισμού και για τον τρόπο με τον οποίο οι αυτοκρατορίες, είτε ρωμαϊκές, είτε των Αψβούργων είτε οθωμανικές, διαμόρφωσαν το τοπίο της Ευρώπης. Η Ούλπια Τραϊανή Σαρμιζεγετούσα δεν είναι απλώς ένα σύνολο ερειπίων, αλλά ένας ανοιχτός διάλογος μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, ένας τόπος όπου η Ευρώπη ξαναβρίσκει τις κοινές της ρίζες, και οι αρχαίες πέτρες γίνονται σιωπηλοί μάρτυρες ενός πολιτισμού που ένωσε ηπείρους και λαούς κάτω από το σημάδι του νόμου, της τάξης και του πολιτισμού.