Transalpina (De Koningsweg)

Inleidende betovering en universele waarde

In het hart van de Zuidelijke Karpaten, waar de Parâng-bergen majestueus naar de hemel reiken, ontvouwt zich een van de meest indrukwekkende wegenbouwkundige prestaties van Zuidoost-Europa: de Transalpina, de nationale weg DN 67C. Deze weg, ook bekend als 'De Koningsweg', is niet alleen de hoogste verkeersader van Roemenië, die de duizelingwekkende hoogte van 2.145 meter bereikt in de Urdele-pas, maar ook een monument van het Europees cultureel erfgoed, een draad die millennia-oude beschavingen verbindt in één lint asfalt dat kronkelt over de bergkam.

In het jaar 2026 verstevigt de Transalpina haar status als elite Europese bestemming, met een vijfde plaats in een prestigieuze ranglijst opgesteld door het bedrijf Avis en gepresenteerd door Euronews Travel, die de meest kronkelende en schilderachtige wegen van heel Europa analyseerde. Met een score van 73 van de 100 punten, overtreft de Roemeense weg beroemde routes uit Zwitserland, Frankrijk en Oostenrijk, en staat zij zij aan zij met de legendarische Stelvio-pas in Italië (eerste plaats, met 2.757 m hoogte en 685 bochten), de spectaculaire Furka-pas in Zwitserland (beroemd vanwege zijn verschijning in de James Bond-film 'Goldfinger'), de Grossglockner High Alpine Road in Oostenrijk en de Trollstigen in Noorwegen. Deze internationale erkenning plaatst de Transalpina in de rij van de grote Alpenwegen van het continent, naast de passen die al sinds de Romeinse tijd geschiedenis schrijven.

Met een lengte van 148 kilometer doorkruist de Transalpina vier provincies – Gorj, Vâlcea, Sibiu en Alba – en verbindt twee historisch verschillende werelden: Oltenië, met zijn millennia-oude herderstradities, en Transsylvanië, met zijn complexe cultureel erfgoed, beïnvloed door eeuwen van Roemeens-Hongaars-Saksische coëxistentie. Over een traject van ongeveer 20 kilometer, in de provincies Gorj en Vâlcea, krijgt de weg het karakter van een ware 'kamweg', die op slechts enkele meters van de trotse toppen van de Dengheru (2.084 m), Păpușa (2.136 m), Urdele (2.228 m), Iezer (2.157 m) en Muntinu (2.062 m) passeert, met adembenemende uitzichten en een uniek gevoel van rijden 'met het hoofd in de wolken'.

Historische wortels en grote Europese connecties

De geschiedenis van de Transalpina is diep geworteld in de grote stromen van de Europese geschiedenis, beginnend in de Romeinse oudheid en voortzettend door de moderne tijdperken met Habsburgse, Duitse en koninklijk-monarchale invloeden. Het begin van deze weg verliest zich in de nevelen des tijds, maar historische documenten bevestigen dat het traject overeenkomt met de zogenaamde 'Strategische Romeinse Corridor IV', gebouwd door de Romeinse legioenen tijdens de Dacische oorlogen (101-106 n.Chr.) onder keizer Trajanus. Deze weg maakte deel uit van het uitgebreide netwerk van Romeinse militaire wegen, bekend als de Via Militaris, die de keizerlijke provinciesën verbonden en snelle verplaatsing van troepen en communicatie tussen Rome en de grenzen van het rijk mogelijk maakten. De Romeinse legioenen, op weg naar de verovering van Sarmisegetusa Regia, de hoofdstad van het Dacische koninkrijk van Decebalus, openden wegen door de Karpatenbossen, en de Transalpina vertegenwoordigt, volgens historici, een van de oudste strategische routes van Europa, met een ouderdom van meer dan 1.900 jaar.

Na de val van het Romeinse Rijk bleef het traject in gebruik, en transformeerde het in een transhumantieweg, in het volk bekend als de 'Duivelspad'. De herders uit Mărginimea Sibiului, met hun kudden schapen, doorkruisten de bergen over deze smalle en gevaarlijke weg om de weiden in Walachije te bereiken, en behielden zo een millennia-oude traditie van seizoensmigratie die doet denken aan de pastorale routes in de Zwitserse Alpen of de Pyreneeën.

Een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van deze weg opent zich in de 18e eeuw, toen Oltenië onder Habsburgse heerschappij kwam, na de Vrede van Passarowitz (1718). In zijn fundamentele werk 'Geschiedenis van Oltenië onder de Oostenrijkers (1718-1739)' toont historicus Constantin C. Giurescu aan dat al in het jaar 1731 de Oostenrijkse autoriteiten de bouw van een transkarpatische weg voorstelden op het traject van de oude transhumantieweg die Transsylvanië met Oltenië verbond. Majoor-ingenieur I.C. Weiss, gestuurd om de provincie in kaart te brengen, stelde plannen op voor fortificaties en strategische wegen, en in 1731 diende hij in Sibiu gedetailleerde rapporten in over de bouw van een weg toegankelijk voor karren en zware ladingen tussen de twee provinciesën. Dit Habsburgse initiatief weerspiegelde de expansionistische politiek van het Oostenrijkse Rijk, dat streefde naar integratie van de veroverde territoria in zijn economisch en militair netwerk, op dezelfde manier als het Romeinse Rijk zijn wegen bouwde of als Napoleon de grote Franse keizerlijke wegen zou realiseren in de 19e eeuw.

Maar de Habsburgse droom van een moderne transkarpatische weg materialiseerde zich niet in die periode, en Oltenië keerde terug onder Ottomaanse heerschappij in 1739, na de Vrede van Belgrado. Pas in de interbellumperiode, toen Groot-Roemenië zich consolideerde als eenheidsstaat, zou de Transalpina haar magnifieke wedergeboorte kennen. Gezien de lessen van de Eerste Wereldoorlog wilde koning Carol II van Roemenië een strategische weg tot zijn beschikking hebben, voor bergartillerie getrokken door paarden, die door troepen kon worden bereden die zich verplaatsten tussen Walachije en Transsylvanië. Voor het bepalen van het wegtraject vertrok minister-president Gheorghe Tătărescu persoonlijk de berg op van Novaci naar Lotru, begeleid door 20 ruiters uit Novaci, geleid door onderwijzer Ion D. Giurgiulan, en markeerde zo het begin van een nieuw tijdperk voor deze route.

De door de koning besloten renovatiewerkzaamheden vonden plaats in de periode 1934-1939, in een gespannen geopolitieke context, toen Europa op weg was naar de Tweede Wereldoorlog. Bij de inhuldiging van de weg, in het jaar 1939, was koning Carol II zelf aanwezig, begeleid door de toekomstige koning Michaël I, evenals minister-president Gheorghe Tătărescu en diens echtgenote Arethia. Zij legden het hele traject van de weg af aan boord van een terreinwagen, waarbij koning Carol II zelf achter het stuur zat, in een symbolisch gebaar dat het strategische en nationale belang van dit project markeerde. Na de inhuldiging werd de weg bekend als de 'Koninklijke Weg' of 'De Koningsweg', een benaming die definitief de oude 'Duivelspad' verving en die, op een opzettelijke manier, de traditie van de grote Europese koninklijke wegen opriep, van die van de koningen van Frankrijk tot die van de Oostenrijkse keizers.

Paradoxaal genoeg is de geschiedenis van de Transalpina ook gemarkeerd door de Duitse militaire aanwezigheid. Zowel tijdens de Eerste Wereldoorlog als tijdens de Tweede Wereldoorlog – eerst het leger van het Duitse Keizerrijk, daarna de Wehrmacht – rehabiliteerde en verhardde het Duitse leger deze weg om strategische militaire redenen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen Roemenië een bondgenoot was van nazi-Duitsland, gebruikten Duitse militaire ingenieurs deze toegangsweg voor het transport van troepen en oorlogsmateriaal tussen de fronten in het oosten en die in Zuidoost-Europa. Deze connectie met de Duitse militaire ingenieurstraditie – beroemd om de bouw van wegen in extreme omstandigheden, van de Autobahnen tot de Alpenwegen in Beieren en Oostenrijk – verleende de Transalpina een robuust technisch karakter, bestand tegen de tand des tijds, dat haar overleving tot op de dag van vandaag mogelijk maakte.

Architectonisch meesterwerk en artistiek erfgoed

De Transalpina vertegenwoordigt een waar meesterwerk van bergwegenbouw, een indrukwekkende dialoog tussen mens en natuur die zich afspeelt op meer dan 2.000 meter hoogte. Over zijn 148 kilometer klimt en daalt de weg door landschappen van zeldzame wildernis, doorkruist vier provinciesën en biedt uitzichten die wedijveren met de meest spectaculaire Alpenwegen van Centraal-Europa. Het meest indrukwekkende traject strekt zich uit tussen het skioord Rânca en Obârșia Lotrului, over ongeveer 20 kilometer, waar de weg het karakter krijgt van een 'kamweg', rollend op kleine afstand van de trotse toppen van de Parâng-bergen.

De Urdele-pas, op 2.145 meter hoogte, vertegenwoordigt het hoogtepunt van het hele traject en van de hele Karpatenbergketen voor het wegverkeer. Vanaf hier ontvouwt het panorama zich in alle vier de windrichtingen, omvattend alpine bergkammen, diepe valleien en plateaus gehuld in mist of glanzend onder de zon. Op heldere dagen zijn de Retezat-bergen in het westen, de Făgăraș-bergen in het oosten en de hele Transsylvanische depressie tot aan de Oostelijke Karpaten te zien. Deze strategische positie maakte de Urdele-pas door de eeuwen heen een vitaal doorgangspunt tussen de twee delen van het land, een 'ontmoetingsplaats' tussen culturen en beschavingen.

Langs het traject verzamelt de Transalpina een uitzonderlijk natuurlijk erfgoed, ingekaderd in meerdere beschermde Natura 2000-gebieden. Het Gâlcescu-meer, gelegen op 1.950 meter hoogte, is het grootste gletsjermeer van de Gorj-zone, met een lengte van 230 meter, een breedte van 165 meter en een maximale diepte van 10 meter. Dit meer, uitgeroepen tot natuurmonument en sinds 1932 ingekaderd in een geologisch, floristisch en landschappelijk natuurreservaat, vertegenwoordigt een relikwie van de Kwartaire ijstijd, een stille getuige van de laatste grote ijstijd die de Karpaten bedekte. Op slechts tien minuten lopen van de Obârșia Lotrului-hut bevindt zich de spectaculaire Duivelswaterval, een waterval van 12 meter hoogte die zijn naam ontleent aan de oude lokale legendes. Verderop, het Iezer-meer, gelegen op 1.900 meter hoogte nabij de bronnen van de rivier de Gilort, voltooit dit sprookjesachtige landschap, en biedt een idyllisch kader voor wandelingen en contemplatie.

Aan de noordkant van de weg, in de buurt van het Oașa-meer, strekt zich een landschap van verontrustende schoonheid uit, vereeuwigd in de Roemeense literatuur door de grote schrijver Mihail Sadoveanu. Hier, in de Valea Frumoasei, in de Șureanu-bergen, bevindt zich Sadoveanu's voormalige jachthut, gebouwd in 1927, waar hij zich terugtrok om te schrijven en te jagen, ver van de drukte van de hoofdstad. De plek, door Sadoveanu 'Het Paradijs in de Valea Frumoasei' of 'Het Paradijs van Klein Oașa' genoemd, inspireerde werken als 'Valea Frumoasei' (1938) en 'Verhalen van Bradu' Strâmb' (1941), boeken die de schoonheid van deze streken over de hele wereld bekend maakten. Tegenwoordig bevinden zowel Sadoveanu's hut, als de oude Oașa-hut en de beroemde kromme den, zich onder de wateren van de Oașa-stuwdam, een stuwmeer van bijzondere schoonheid, met heldere wateren waarin de hemel zich spiegelt.

De modernisering van de weg, begonnen in 2009 en gedeeltelijk voltooid, vertegenwoordigde een aanzienlijke financiële en technische inspanning, de aanbestede investering bedroeg 1,3 miljard lei. Toch blijft de Transalpina juridisch een 'weg in aanbouw', met verkeersbeperkingen en tekortkomingen op het gebied van veiligheidselementen op bepaalde trajecten, met name tussen Obârșia Lotrului en de Oașa-stuwdam. Deze paradoxale status – van een moderne weg, maar nog steeds in aanbouw – weerspiegelt de administratieve en financiële moeilijkheden van een ambitieus project in een Natura 2000-beschermd gebied, waar de Europese wetgeving strenge milieueffectstudies oplegt, studies die in het geval van de Transalpina initieel werden overgeslagen, wat een milieuschandaal op Europees niveau genereerde.

Legendes, persoonlijkheden en keerpunten

De Transalpina is gehuld in legendes en verhalen die haar een aura van mysterie en fascinatie verlenen. De oudste hiervan is de 'Duivelspad', een naam die het gevaar en de wildheid van het traject oproept in de tijden toen het slechts een smal pad was, platgetreden door de hoeven van schapen en de laarzen van herders. Er wordt gezegd dat de naam afkomstig is van het feit dat, in donkere nachten, de wind op een angstaanjagende manier door de rotsen suisde, of dat de herders, met hun kudden over dit pad trekkend, wilde dieren zoals wolven en beren tegenkwamen, wat verhalen over kwaadaardige geesten die in de nacht loerden in het leven riep.

Een andere lokale legende, van generatie op generatie doorgegeven, beweert dat aan het einde van de 18e eeuw en het begin van de 19e eeuw, elk gezin uit de dorpen langs het traject deelnam aan de bouw van een deel van de weg, afhankelijk van hun fysieke en financiële mogelijkheden. Zo zou de weg 'met de handen van de mensen' zijn gebouwd, waarbij elk huishouden bijdroeg met arbeid en materialen, een vroeg voorbeeld van gemeenschapszin die doet denken aan de collectieve bouwtradities in de Zwitserse of Beierse Alpen-dorpen.

De persoonlijkheid die het nauwst met de Transalpina verbonden blijft, is koning Carol II, degene die 'De Koningsweg' in 1939 inhuldigde. De koning, gepassioneerd door automobilisme en technische vooruitgang, wilde dat deze weg niet alleen een militaire verbindingsweg zou zijn, maar ook een symbool van de modernisering van Roemenië, van het vermogen van het land om grote infrastructuurwerken te realiseren vergelijkbaar met die in de westerse landen. Op de dag van de inhuldiging legde de koninklijke colonne, geleid door Carol II zelf achter het stuur, het hele traject van Novaci naar Săliște af, een reis van acht uur die tegenwoordig in ongeveer drie uur wordt afgelegd. De aanwezigheid van de jonge prins Michaël, de toekomstige koning Michaël I, naast zijn vader, markeerde een moment van dynastieke continuïteit en hoop voor de toekomst van het land, in een periode waarin de wolken van de oorlog zich al aan de horizon van Europa verzamelden.

Een andere emblematische figuur is minister-president Gheorghe Tătărescu, degene die, als regeringsleider, persoonlijk de terreinverkenning coördineerde en de bouwwerkzaamheden op het Novaci-plateau inhuldigde. Samen met hem openden onderwijzer Ion D. Giurgiulan en de 20 ruiters uit Novaci de weg voor de arbeiders die het pad zouden transformeren in een koninklijke weg. Deze mensen, grotendeels anoniem, vertegenwoordigen de pioniersgeest, van hen die de schouder zetten onder de bouw van een werk dat eeuwen zou voortduren.

Ook de literaire persoonlijkheid van Mihail Sadoveanu kan niet onbesproken blijven, de grote Roemeense schrijver die in de landschappen van de Transalpina de inspiratie vond voor enkele van de mooiste bladzijden van de Roemeense literatuur. Zijn hut bij Oașa, gebouwd in 1927 op grond geschonken door zijn vriend Ionel Pop, was getuige van stille avonden van creatie, maar ook van momenten van toevlucht tijdens de geallieerde bombardementen op Boekarest in de zomer van 1944. Sadoveanu beschreef deze plekken als 'het koninkrijk van de wildheid, zolang de bergen en de wildernissen duren', en zijn werken droegen beslissend bij aan de promotie van deze streken als toeristische bestemmingen van universele waarde.

Een dramatisch keerpunt in de recente geschiedenis van de Transalpina is het milieuschandaal dat de moderniseringswerkzaamheden vanaf 2009 vergezelde. Het Nationaal Agentschap voor Milieubescherming (ANPM) bevestigde dat de werkzaamheden plaatsvonden zonder een milieuvergunning, de aanvraag werd in oktober 2011 afgewezen, aangezien de werkzaamheden al voor meer dan 80% waren uitgevoerd. Volgens de Europese wetgeving, met name Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van de EU, kan een milieuvergunning niet retroactief worden afgegeven, en voor het verkrijgen ervan was een milieueffectstudie noodzakelijk, een procedure die vóór de start van de werkzaamheden was overgeslagen. Dit schandaal bracht de spanning tussen infrastructuurontwikkeling en bescherming van het natuurlijk erfgoed aan het licht, een debat dat in heel Europa actueel blijft, van de snelwegprojecten door de Alpen tot die in de Karpaten.

Praktische bezoekersgids en de ervaring van de hedendaagse toerist

Voor de hedendaagse reiziger die de magie van de Transalpina in het jaar 2026 wil ervaren, is het essentieel om het verkeersprogramma en de door de wegautoriteiten opgelegde beperkingen te kennen. Als bergweg op grote hoogte is de Transalpina in de winter gesloten op het alpiene traject, met name tussen het skioord Rânca en Obârșia Lotrului, een traject dat meer dan zes maanden per jaar met sneeuw bedekt blijft, over het algemeen van november tot mei. De officiële opening van het verkeer varieert van jaar tot jaar, afhankelijk van de weersomstandigheden en het smelten van de sneeuw, en wordt vastgesteld door een commissie van CNAIR na evaluatie van de toestand van de weg.

In het jaar 2026 werd het wegverkeer op het traject tussen Rânca (km 34+800) en Curpăt (km 79+200) officieel heropend op vrijdag 29 mei 2026, beginnend om 09:00 uur, na controles door een commissie bestaande uit vertegenwoordigers van CNAIR, DRDP Craiova en DRDP Cluj. Tot 30 juni 2026 is verkeer toegestaan in het tijdvak 09:00-20:00 uur, en van 1 juli tot 31 augustus wordt het programma verlengd tot 07:00-21:00 uur. Vanaf 26 september wordt het programma weer teruggebracht tot 09:00-18:00 uur. De definitieve sluiting voor de winter vindt meestal plaats in de tweede helft van oktober, in 2025 werd deze aangekondigd voor 20 oktober, maar de exacte datum voor 2026 moet nog door de autoriteiten worden vastgesteld afhankelijk van het weer.

De verkeersbeperkingen zijn strikt en moeten rigoureus worden nageleefd. Op het kamtraject is de maximaal toegestane snelheid slechts 30 km/uur, en de toegang is verboden voor motorvoertuigen met een maximaal toegestane totale massa groter dan 3,5 ton. Deze maatregelen zijn noodzakelijk voor de verkeersveiligheid op een smalle weg, met steile haarspeldbochten en wisselende zichtbaarheid door de frequente mist op deze hoogte. De juridische status van de weg blijft 'weg in aanbouw', het verkeer vindt plaats overdag en op eigen risico, met tijdelijke wegmarkeringen op bepaalde trajecten.

De klassieke route van een volledige oversteek van de Transalpina vertrekt uit de stad Novaci, provincie Gorj, een historisch centrum met tradities verbonden aan het herdersleven en de Dacische legendes, gelegen aan de voet van de Parâng-bergen. Vanaf hier klimt de weg naar het skioord Rânca, gelegen op 1.600 meter hoogte, het hoogste bergskioord van Roemenië, een paradijs voor wintersportliefhebbers en voor wandelaars in de zomer. Rânca biedt talrijke accommodatieopties, van moderne hotels tot traditionele pensions, en restaurants waar men gerechten uit de streek kan proeven: bulz, mămăligă met kaas en zure room, gerookte worsten en verse forel.

Vanaf Rânca gaat de weg verder naar het noorden, klimmend naar de Urdele-pas, het hoogtepunt van het traject op 2.145 meter. Hier is een stop verplicht om het 360-graden panorama over de alpine bergkammen te bewonderen. In de buurt bevindt zich het Muntinu-plateau, waar kraampjes van lokale verkopers souvenirs, traditionele producten en warme hapjes aanbieden. Dalend naar Obârșia Lotrului passeert de weg het Gâlcescu-meer, bereikbaar via een wandeling van ongeveer twee uur over de rode band-markering, en de Duivelswaterval, gelegen op slechts tien minuten lopen van de Obârșia Lotrului-hut.

Verder naar het noorden passeert de weg de Oașa-stuwdam en het Oașa-meer, een stuwmeer van bijzondere schoonheid, omringd door bossen van spar en den, waar de hemel zich in spiegelt en waar men kan vissen of boottochtjes kan maken. Hier bevindt zich ook Sadoveanu's voormalige hut, nu onder de wateren van het meer, maar de zone behoudt nog steeds de literaire en spirituele aura van de grote schrijver. Vanaf het Oașa-meer daalt de weg af naar de Sebeș-vallei, door dorpen met Saksische en Roemeense tradities, tot aan de stad Sebeș, provincie Alba, een van de oudste steden van Transsylvanië, met een indrukwekkende middeleeuwse burcht en de Evangelische Kerk, een gotisch architectonisch monument.

Voor wie de omgeving wil verkennen, biedt de zone talrijke aanvullende bezienswaardigheden: de Muierilor-grot en de Polovragi-grot, gelegen in de buurt van Novaci, met spectaculaire karstformaties en legendes over schatten verborgen door haiduci; het Oașa-klooster en het Obârșia Lotrului-klooster, geïsoleerde orthodoxe kultusplaatsen in de bergen, ware oases van spirituele rust; de skioorden Transalpina en Șureanu, voor liefhebbers van wintersporten. Bovendien vindt elk jaar, in de maand september, op het kronkelende traject tussen Novaci en Rânca het Nationaal Kampioenschap Heuvelklimmen plaats, etappe Rânca, een evenement dat autoliefhebbers uit het hele land en uit Europa trekt.

De Transalpina blijft zo niet alleen een weg, maar een complete ervaring, een reis door tijd en ruimte die de Romeinse oudheid met het Europese heden verbindt, de wilde natuur met de menselijke beschaving, en Oltenië met Transsylvanië in één ademtocht van de berg. Voor de Europese reiziger die op zoek is naar authenticiteit, avontuur en ongerepte schoonheid, vertegenwoordigt de Transalpina een ongeëvenaarde bestemming, een plek waar Europa zijn mysteries en bijzondere pracht nog steeds onthult, op meer dan 2.000 meter boven de zeespiegel.