Monaster Cozia

Monaster Cozia – średniowieczna fundacja i symbol kultury rumuńskiej

Monaster Cozia, położony nad brzegiem rzeki Olt w mieście Călimănești, w okręgu Vâlcea, jest jedną z najważniejszych średniowiecznych fundacji na Wołoszczyźnie. Zbudowany w latach 1387–1391 przez hospodara Mirczę Starego, klasztor nosi wezwanie „Świętej Trójcy” i kryje w swoich murach grobowiec władcy oraz matki Michała Walecznego. Jego nazwa, zinterpretowana przez podróżnika Pawła z Aleppo w XVII wieku, nawiązuje do naturalnej fortecy chronionej przez wysokie góry regionu.

Architektura i wpływy artystyczne

Główna cerkiew monasteru imponuje dekoracjami fasad, unikalnymi w architekturze wołoskiej. Kamienne rozety, naprzemienne układanie cegły i kamienia oraz pionowe ramy odzwierciedlają wpływ serbskiej Szkoły Morawskiej, podobnie jak cerkiew Lazarica. Malowidła wewnętrzne, wykonane w latach 1390–1391, zachowują oryginalne fragmenty z czasów fundatora, a przedsionek dodany przez Konstantyna Brâncoveanu w latach 1706–1707 uzupełnia zespół w stylu brankoveńskim. Na przestrzeni wieków klasztor był restaurowany przez władców takich jak Neagoe Basarab i Radu Paisie, który wzniósł także szpital „Świętych Apostołów” (1542–1543), ozdobiony freskami mistrzów Dawida i Radusława.

Ośrodek kulturalny i duchowy

Cozia była ośrodkiem kultury rumuńskiej już od 1415 roku, kiedy działała tu szkoła klasztorna pod kierunkiem ihumena Sofroniusza. Logofet Filos, pierwszy poświadczony poeta rumuński, tworzył tu wiersze religijne, a w 1696 roku Mardarie Cozianul opracował Leksykon słowiańsko-rumuński. Muzeum monasteru przechowuje skarby, takie jak Ewangelia wydana przez metropolitę Warłaama (1644) oraz Psałterz wierszowany Dosofteja (1673). Uzdrawiające źródło i studnia Neagoe Basaraba dopełniają duchowej atmosfery kompleksu.

Przewodnik po zwiedzaniu

Dostępny w odległości 20 km od Râmnicu Vâlcea i 5 km od Călimănești, monaster można zwiedzać zgodnie z harmonogramem wywieszonym przy wejściu. W przedsionku znajdują się groby Mirczy Starego oraz Teodory, matki Michała Walecznego, a w muzeum eksponowane są przedmioty kultu, rękopisy i stare monety. Szpital „Świętych Apostołów” oraz cerkwie „Zaśnięcia Matki Bożej” i „Niedziela Wszystkich Świętych” uzupełniają trasę zwiedzania. Zaleca się zachowanie ciszy i przestrzeganie zasad zwiedzania w przestrzeniach sakralnych.